Είναι εκπληκτικό ότι στα τρία πρώτα μέρη της μελέτης μας «τι είναι η ευτυχία» κανείς πλην δύο, του Γιώργου Θεοτοκά και του Irvin Yalom (και αυτοί εν μέρει) δεν έπιασε το μοναδικό και ανεπανάληπτο και ουσιαστικό νόημα της ευτυχίας ή ευδαιμονίας κατά τους αρχαίους μας προπάτορες.
Όπως ήδη γράψαμε σχετικά με την αντίληψη των πιο προηγμένων μυαλών, προσωπικοτήτων και σοφών, η ευτυχία είναι βραχύχρονης διάρκειας κι εξαρτάται από τον έλεγχο που ασκούμε στον εγκέφαλό μας, μέσω της σκέψης να έχει κατά το δυνατόν αυξημένη χρονική διάρκεια. Αυτό είναι πέρα ως πέρα σωστό ανάλογα με το περιεχόμενο των σκέψεών μας αυξάνουμε τα θετικά ή αρνητικά δίκτυα των συνάψεών μας και κατά κάποιο τρόπο γινόμαστε ευτυχείς ή δυστυχείς. Παράδειγμα, έχω δει γυναίκες απόλυτα εξαρτημένες από τον άνδρα τους και μετά την αναχώρηση εκείνου αυτές κατέβασαν το κεφάλι και έπαψαν να ζουν. Έφτασαν μέχρι την αυτοκτονία.
Είναι ώρα είναι να δούμε που υφίσταται η ουσιαστική, βαθύτερη ευτυχία η οποία δίνει συνεχή ικανοποίηση και χαρά, ευτυχία και πληρότητα, όχι προσωρινή, όπως οι περισσότεροι υποστηρίζουν, αλλά η ευδαιμονία η οποία οδηγεί σε μια κατάσταση ολοκληρωμένης νιρβάνας.
Από τους παραπάνω αναφερθέντες, πολύ κοντά έπεσε όπως προαναφέραμε ο Γεώργιος Θεοτοκάς ο οποίος είπε: «Αν έχετε μια ευγενική ψυχή, θα καταλάβετε μια μέρα πως η μόνη δυνατή ευτυχία είναι η προσφορά του εαυτού σας».
Η άποψη του Irvin D. Yalom στο «Πρόβλημα του Spinoza» η οποία συμπίπτει και με τη γνώμη του Επίκουρου περί ΑΤΑΡΑΞΙΑΣ και απλούστευσης της ζωής και μείωσης στο ελάχιστο των αναγκών μας. Είναι ταυτόσημη και σχεδόν ομόφωνη με την αντίληψη του Αγίου Ιωάννη του Σιναΐτη, πολλών Πατέρων της Εκκλησίας, μοναχών και ασκητών. Όποιος αποζητά τετριμμένους στόχους όπως πλούτη, δόξα και φήμη χάνει την ευτυχία γιατί χάνει τη διαρκή αίσθηση της ATΑΡΑΞΙΑΣ που είναι ευτυχία. Αν επιδιώκεις π.χ. τη δόξα και τη φήμη, είσαι αναγκασμένος να ζεις με κοινό παρανομαστή τις απόψεις και τη γνώμη που έχουν οι άλλοι για σένα. Άρα αυτό σημαίνει πως δεν θα είσαι ελεύθερος να ζήσεις όπως εσύ το θέλεις, αλλά όπως επιθυμούν οι άλλοι. Για να διατηρήσουμε τη φήμη μας, πρέπει να μας αρέσει αυτό που οι άλλοι επιθυμούν και να αποφεύγουμε ό,τι αποφεύγουν κι αυτοί. Αυτό μας στρεσάρει γιατί βαθύτερα μέσα μας δεν το υιοθετούμε, το θεωρούμε ψεύτικο και υποκριτικό. Ως εκ τούτου, τι θέλετε μια ζωή δόξας ή μια ζωή στην πολιτική; Εγκαταλείψτε κι αυτή την ιδέα θα αγωνιάτε και θα αγχώνεστε μέρα νύκτα. Και πλούτο; Να το αποφύγετε! Είναι μια παγίδα, δεν θα γαληνέψει στιγμή η ζωή σας, ευτυχία δεν υπάρχει στην αναζήτηση του πλούτου, μόνο το άγχος για ν’ αυξήσετε τα κέρδη. Όσα περισσότερα αποκτούμε τόσα περισσότερα θέλουμε, και τόσο πιο βαθιά είναι η θλίψη μας όταν δεν μπορούμε να τα αποκτήσουμε. Παιδιά μου, ακούστε με: Εάν επιθυμείτε την ευτυχία, μην σπαταλάτε τη ζωή σας αγωνιζόμενοι για κάτι που πραγματικά δεν χρειάζεστε»».―
Εδώ όμως αναζητούμε τη συνεχή αίσθηση της ευτυχισμένης και γαλήνιας ζωής, της έμπλεης εκστατικής χαράς και δημιουργίας. Πως κατακτούνται αυτά; Για όποιον έχει ελληνορθόδοξες αρχές και βάσεις η απάντηση σ’ αυτά τα ερωτήματα είναι:
Η αγάπη είναι η υπέρτατη αρχή και κινητήρια δύναμη του Έλληνα. Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί την παγκόσμια αλήθεια που μόνο ένας Υιός του Θεού μπορούσε να υποδείξει στους ανθρώπους για πάντα και δια πάντα: «αυτή είναι η αγάπη η μεγάλη του ανθρώπου για τον συνάνθρωπο, ώστε να προσφέρει ακόμη και τη ζωή του για τους φίλους και συνανθρώπους του». (Iωάννης κεφ.15, στ.13). Στην αγάπη και την αυτοθυσία βρίσκεται κρυμμένο το νόημα της διαρκούς ευτυχίας που θα συνεχίζεται και μετά όταν και τα κόκαλά μας θα έχουν λιώσει στον κόσμο αυτό!
Και όμως ενώ μιλάμε για συνεχή ευτυχία δεν παύουμε να είμαστε ρεαλιστές με πλήρη γνώση του φυσικού κακού όπως λέει ο Χρήστος Γιανναράς στο «Αίνιγμα του Κακού»[1] με την έννοια της εμπειρίας του αληθινού πόνου που κάθε άνθρωπος οφείλει στη ζωή ετούτη να νιώσει. Όπως λέει ο Yalom… «Ο πόνος είναι πάντα εδώ. Όταν του κλείνεις την πόρτα, αυτός χτυπάει κάποια άλλη και ξαναμπαίνει από αλλού…»― Irvin D. Yalom, (Κοιτάζοντας τον Ήλιο: Αφήνοντας πίσω τον Τρόμο του Θανάτου). Πως λοιπόν συνδυάζεται πόνος και ευτυχία;
Ψάχνοντας, ανακαλύψαμε στα Συναξάρια των Αγίων άπειρα παραδείγματα που να ενισχύουν την άποψή μας πως η μόνιμη ευτυχία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την οδύνη κι όχι την ηδονή όπως την καταλαβαίνουμε με την γήινη έννοιά της.
Μιλάμε για την οδύνη που μέσω το μαρτυρίου και της προσωπικής μας αυτοθυσίας για τον πλησίον. Η παραβολή του καλού Σαμαρείτη παραμένει αξεπέραστη εκτός μιας και μοναδικής θυσίας, της υπέρτατης κι αιώνιας, της σταυρικής του Υιού ο οποίος πήρε επάνω του όλες τις αμαρτίες και τα παραστρατήματα της ανθρωπότητας για να δείξει το δρόμο. Πως μέσα από το μαστίγωμα, το ακάνθινο στεφάνι να σου σχίζει το μέτωπο, τα καρφιά στα χέρια και στα πόδια, τη χολή και το όξος, τη λόγχη στα πλευρά ακόμη και πεθαμένος έρχεται η λύτρωση και η αΐδια ευτυχία.Η ανάσταση και η ατέλειωτη, υπέρτατη ευδαιμονία, η συνύπαρξη με τον Τριαδικό Θεό:
Συνέχεια του δράματος του Γολγοθά στην αναζήτηση της ευτυχίας έρχονται οι πολυάνθρωποι μάρτυρες της εκκλησίας μας οι οποίοι επιδίωκαν το μαρτύριο τον πόνο και την προσωπική τους θυσία σε απομίμηση του προτύπου, της σταυρικής θυσίας του Ιησού.
Νομίζουμε ότι είναι αξεπέραστα τα λόγια ενός υπαρξιακού ψυχαναλυτή σαν τον πατέρα της ομαδικής ψυχοθεραπείας Irving Yalom, ο οποίος καταθέτει μέσα από το πικρό ποτήρι της προσωπικής του υπαρξιακής αναζήτησης… «Όλοι αισθάνονται πώς υπάρχει νόημα στη ζωή αλλά δεν μπορεί κανείς να το επιδιώξει σκόπιμα: το νόημα της ζωής και συνάμα της ευτυχίας, είναι πάντα ένα παράγωγο φαινόμενο που παίρνει σάρκα και οστά όταν υπερβαίνουμε τον εαυτό μας, όταν χάνουμε την αίσθηση της ύπαρξής μας και αφήνουμε να μας απορροφήσει κάποιος (ή κάτι) έξω από εμάς, όταν δινόμαστε μέχρι θανάτου μετά από πόνο φρικτό και μαρτύριο στο Υπέρτατο ον ή θυσιαζόμαστε για τον πλησίον, τον αδελφό μας αδιακρίτως αν είναι φίλος ή εχθρός μας. Τον νιώθουμε ψυχή της ψυχή μας και κορμί από το κορμί μας. Δημιούργημα του Πλάστη μας.”― Irvin D. Yalom, Η Θεωρία και η Πρακτική της Ψυχοθεραπείας
[1]Γιανναρά Χρήστου: «Το Αίνιγμα του Κακού», Εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 2008, σελίδες 31-36.
Ευαγγελάτος Γεώργιος
Πρόσφατα Σχόλια