Το ερυσίπελας, (erysipelas) γνωστό και ως φωτιά του Αγίου Αντωνίου και ignis sacer, είναι μια οξεία δερματική λοίμωξη που οφείλεται στο βήτα αιμολυτικό στρεπτόκοκκο της ομάδας Α και προσβάλλει τα επιπολής λεμφαγγεία του δέρματος.

Έχουν αναφερθεί ορισμένες περιπτώσεις που έχουν προκληθεί σε ενήλικες από στρεπτόκοκκους της ομάδας C ή G.

Ο στρεπτόκοκκος της ομάδας Β είναι συχνά υπεύθυνος για τη λοίμωξη σε νεογέννητα και μπορεί να αποτελεί την αιτία κοιλιακού ή περινεϊκού ερυσίπελας σε γυναίκες μετά την κύηση.

Συμπτώματα

Το ερυσίπελας είναι μικροβιακή φλεγμονή του χορίου του δέρματος με απότομα οριοθετημένα όρια. Χαρακτηρίζεται από τοπικό ερύθημα, θερμότητα, οίδημα και εξαιρετικά χαρακτηριστικά υπερδιεγερμένα, διηθημένα όρια (φωτογραφία Α).

Πριν από την έναρξη της νόσου εμφανίζονται συνήθως πρόδρομα συμπτώματα κακουχίας μερικές ώρες πριν, ή οποία συνοδεύεται από μια σοβαρή συστηματική αντίδραση που εκδηλώνεται με ρίγη, υψηλό πυρετό, κεφαλαλγία, έμετο και αρθραλγίες.

Ο αριθμός των πολυμορφοπύρηνων λευκοκυττάρων ανέρχεται ή υπερβαίνει τα 20.000/mm3. Παρόλα αυτά, πολλές περιπτώσεις εμφανίζουν ως αποκλειστική εκδήλωση μια ερυθηματώδη βλάβη χωρίς σύνοδες συστηματικές εκδηλώσεις.

Οι δερματικές βλάβες μπορεί να ποικίλλουν μορφολογικά και να εμφανίζουν είτε παροδική υπεραιμία που ακολουθείται από ελαφρά απολέπιση είτε έντονη φλεγμονή με φυσαλίδες ή πομφόλυγες (φωγογραφία Β).

Το εξάνθημα ξεκινά σε οποιοδήποτε σημείο ως μια ερυθηματώδης κηλίδα και εξαπλώνεται περιφερικά. Στα πρώιμα στάδια το προσβεβλημένο δέρμα είναι εξέρυθρο, θερμό κατά την αφή, σκληρής συστάσεως και οιδηματώδες.

Ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της φλεγμονής είναι τα περιφερικώς εξελισσόμενα όρια της βλάβης, τα οποία εμφανίζονται επηρμένα και σαφώς αφοριζόμενα δίνοντας την εντύπωση τοίχους κατά την ψηλάφηση με το δάκτυλο. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρουσιάζονται φυσαλίδες ή πομφόλυγες που περιέχουν οροπυώδες υγρό και μπορεί να προκαλέσουν τοπική γάγγραινα.

Τα κάτω άκρα και το πρόσωπο αποτελούν τις πιο συχνές θέσεις εντόπισης της νόσου. Όταν προσβάλλεται το πρόσωπο, η φλεγμονή γενικά ξεκινά στην παρειά πλησίον της μύτης ή μπροστά από το λοβίο του ωτός και εξαπλώνεται προς τα πάνω στο τριχωτό της κεφαλής, ενώ η μετωπιαία γραμμή των μαλλιών συμπεριφέρεται σε ορισμένες περιπτώσεις ως φραγμός στην περαιτέρω εξάπλωση.

Όταν εμφανίζεται στο πόδι, το οίδημα και οι πομφολυγώδεις βλάβες αποτελούν τις προεξάρχουσες εκδηλώσεις σε πολλές περιπτώσεις (φωτογραφία Γ).

Η σηψαιμία, η εν τω βάθει κυτταρίτιδα ή η νεκρωτική περιτονίτιδα συνιστούν πιθανές επιπλοκές.

Στους προδιαθεσικούς παράγοντες περιλαμβάνονται τα χειρουργικά τραύματα, οι ρωγμές, (στους ρώθωνες, τον ακουστικό πόρο, κάτω από τα λοβία των αυτιών, τον πρωκτό ή το πέος και μεταξύ ή κάτω από τα δάκτυλα των κάτω άκρων, συνήθως το μικρό δάκτυλο), οι εκδορές, οι δρυφάδες, το μη άσηπτο δέσιμο του ομφάλιου λώρου, η φλεβική ανεπάρκεια, η παχυσαρκία, το λεμφοίδημα και τα χρόνια έλκη των ποδιών.

Η διάγνωση του ερυσίπελας δεν είναι γενικά δύσκολη. Μπορεί να συγχέεται κλινικά με τη δερματίτιδα εξ επαφής από τα φυτά, τα φάρμακα, ή τις βαφές, καθώς επίσης και με το αγγειονευρωτικό οίδημα. Ωστόσο στις καταστάσεις αυτές λείπουν ο πυρετός, ο πόνος και η ευαισθησία, ενώ χαρακτηρίζονται από έντονο κνησμό. Στην οστρακιά, υπάρχει εκτεταμένο στικτό ερύθημα, το οποίο δεν είναι ποτέ εντοπισμένο και οιδηματώδες, όπως στο ερυσίπελας.

Αν το εξάνθημα έχει μορφολογία δίκην πεταλούδας στο πρόσωπο μπορεί να μιμείται τον ερυθηματώδη λύκο, ενώ η προσβολή του ωτός είναι δυνατόν να υποδηλώνει υποτροπιάζουσα πολυχονδρίτιδα.

Θεραπεία

Η συστηματική χορήγηση πενικιλλίνης δρα ταχύτατα. Η βελτίωση της γενικής κατάστασης των συμπτωμάτων παρουσιάζεται μέρα σε 24 έως 48 ώρες αλλά η υποχώρηση των δερματικών βλαβών λαμβάνει χώρα μετά από αρκετές μέρες.

Η επιθετική θεραπεία του ερυσιπέλατοςς με αντιβιοτικά θα πρέπει να συνεχίζεται για τουλάχιστον 10 ημέρες. Η ερυθρομυκίνη είναι επίσης αποτελεσματική, αν και έχουν ανευρεθεί στρεπτόκοκκοι ανθεκτικοί στις μακρολίδες.

Τοπικά είναι δυνατόν να εφαρμοσθούν παγοκύστεις και κρύες κομπρέσες. Η προσβολή των ποδιών, ειδικά όταν υπάρχουν πομφόλυγες, είναι πιθανότερο να χρειαστούν νοσηλεία και ενδοφλέβια χορήγηση αντιβιοτικών.

Οι ηλικιωμένοι, όσοι έχουν υποκείμενη ανοσοκαταοτολή, η μεγαλύτερη διάρκεια μιας προηγηθείσας νόσου και οι ασθενείς με έλκη κάτω άκρων απαιτούν περισσότερες μέρες νοσηλείας.