O EΛ.ΛΑ.Σ λέει ότι σας χρειάζετε μαστίγωμα κατά μας σας χρειάζεται σκλαβιά εθνική και σαρκική.

Με τον όρο «Κρυπτεία», ουσιαστικά, εννοείται μια κρυφή, μυστική αποστολή. Οι Σπαρτιάτες φρόντιζαν να αποσοβούνται οι κίνδυνοι επανάστασης εκ μέρους των ειλώτων, για αυτό και ο συγκεκριμένος θεσμός στην αρχαία Σπάρτη προέβλεπε την προσεκτική και κρυφή παρακολούθηση των ειλώτων και των περίοικων από τους όμοιους Σπαρτιάτες, είτε για τυχόν εξεγέρσεις, είτε για κατασκοπεία και προδοσία στρατιωτικών μυστικών στους εχθρούς της πόλης – κράτους. Έτσι, όποιος από τους είλωτες ή τους περίοικους κρινόταν ότι κατασκόπευε ή μπορούσε να προδώσει στρατιωτικά μυστικά στους εχθρούς θανατωνόταν εν κρυπτώ. Αποτελούσε, ίσως, τον πιο αιματηρό θεσμό της σπαρτιατικής κοινωνίας, και σύμφωνα με τον Αριστοτέλη είχε καθιερωθεί από τον Λυκούργο. Ήταν κάτι σαν την ΕΥΠ, τη CIA ή την Κα Γκε Μπε στην εποχή μας.

Κάθε χρόνο, λοιπόν, οι Έφοροι κήρυτταν τον πόλεμο στους είλωτες, νομιμοποιώντας έτσι τον αφανισμό τους, και νεαροί Σπαρτιάτες αφήνονταν ελεύθεροι από την Πολιτεία σε περιοχές όπου ζούσαν και εργάζονταν οι είλωτες. Οι έφηβοι Σπαρτιάτες ήταν συνήθως άοπλοι ή ελαφρά οπλισμένοι και στόχος τους ήταν να σκοτώσουν όσους περισσότερους είλωτες μπορούσαν, λαμβάνοντας έτσι την πρώτη γεύση του πολέμου εντός της ίδιας της Σπάρτης. Με αυτόν τον τρόπο όχι μόνο εκπαιδεύονταν στο να σκοτώνουν, πράγμα αναπόφευκτο, αφού ήταν προκαθορισμένο να γίνουν πολεμιστές, αλλά ταυτόχρονα μείωναν τον πληθυσμό των ειλώτων, οι οποίοι αποτελούσαν σημαντικό κίνδυνο για την σπαρτιατική κοινωνία, εξαιτίας των εξεγέρσεων τους.

Η ανάγκη για την με κάθε τρόπο εξασφάλιση του μη-καταμετρήσιμου των ικανών για πόλεμο Σπαρτιατών, τους υποχρέωνε να κάνουν τις πιο ουσιαστικές πολιτικοστρατιωτικές κινήσεις τους κατά την διάρκεια της νύχτας. Υπό αυτή την αντίληψη των κρυφών και σιωπηλών κινήσεων του μάχιμου πληθυσμού της Σπάρτης, απαγορευόταν αυστηρά η κυκλοφορία σε μη ενεχόμενους σε αυτές τις κινήσεις, δηλαδή στους κάθε είδους ξένους ή στους μη πολίτες, δηλαδή τους είλωτες. Για την τήρηση της συγκεκριμένη απαγόρευσης φρόντιζαν φρουρές οπλισμένων εφήβων, που δεν συμμετείχαν ακόμη στις συνελεύσεις ή τις πολεμικές επιχειρήσεις. Επίσης, με δεδομένο ότι αρκετοί από τους είλωτες ακολουθούσαν στον πόλεμο ως «παραστάτες» τους Σπαρτιάτες οπλίτες, είναι φανερό ότι όποιος μη έχων την παραμικρή δουλειά με τα συμβαίνοντα είλωτας βρισκόταν στους δρόμους την ώρα της απαγόρευσης, ουσιαστικά αποτελούσε άμεση απειλή κατασκοπείας και ανατροπής του μη-καταμετρήσιμου των ένοπλων Σπαρτιατών. Έτσι, αν έπεφτε πάνω στις ενέδρες των έφηβων Σπαρτιατών συλλαμβανότανκαι εκτελείτο ως προδότης και εχθρός.

Ο «κρύπτης» δεν διαθέτει όπλα, ζει στα βουνά, έχει πεδίο δράσης στην νύχτα, τρέφεται με ότι βρίσκει και ενσαρκώνει τον πολεμιστή που μπορεί να αντιμετωπίσει κάθε κίνδυνο. Η «Κρυπτεία», λοιπόν, μοιάζει με ένα είδος μύησης, μια φάση περάσματος από το επίπεδο του εφήβου, που δεν έχει συγκεκριμένες υποχρεώσεις και δικαιώματα, σε αυτό του ενήλικα οπλίτη, που γίνεται αποδεκτός αφού έχει δοκιμαστεί και αποδείξει την αξία του. Οι επικεφαλείς των νέων έστελναν τους πιο έξυπνους εξ αυτών στην ύπαιθρο, σε διαφορετικό μέρος όμως κάθε φορά, οπλισμένους με εγχειρίδια και εφοδιασμένους με την απαραίτητη τροφή. Εν συνεχεία οι έφηβοι σκορπίζονταν σε κρυφούς τόπους, όπου κρύβονταν και αναπαύονταν, αλλά την νύχτα κατέβαιναν στους δρόμους και όποιον είλωτα έπιαναν τον σκότωναν. Ακόμη, η παράδοση αναφέρει ότι πολλές φορές οι έφηβοι Σπαρτιάτες πήγαιναν και στα χωράφια, όπου σκότωναν τους πιο δυνατούς και γερούς είλωτες. Σημειώνεται, δε, ότι ήταν σαφώς προτιμότερο να δολοφονηθεί ένας δυνατός είλωτας, ενώ το να σκοτώσει κάποιος έναν αδύναμο είλωτα θεωρούνταν σημάδι δειλίας.

Στο σημείο αυτό ο Θουκυδίδης μας παραδίδει μια ιστορία, σύμφωνα με την οποία οι Σπαρτιάτες, φοβούμενοι τον μεγάλο αριθμό των νεαρών ειλώτων, προκήρυξαν ότι όσοι από τους είλωτες θεωρούσαν ότι είχαν προσφέρει μεγαλύτερες υπηρεσίες στους Λακεδαιμονίους, με την ανδρεία που είχαν επιδείξει κατά τις πολεμικές συρράξεις, έπρεπε να δηλωθούν, καθώς επρόκειτο να τους ελευθερώσουν. Ωστόσο, σκοπός της προκηρύξεως αυτής ήταν να θέσουν τους είλωτες σε δοκιμασία, καθώς όσοι πίστευαν ότι άξιζαν την απελευθέρωση, θα ήταν και οι πρώτοι, εξαιτίας του γενναίου τους φρονήματος, που θα εξεγείρονταν εναντίον των Σπαρτιατών. Έπειτα, λέγεται ότι οι Σπαρτιάτες εξέλεξαν περίπου δυο χιλιάδες από αυτούς, οι οποίοι αφού στολίστηκαν με στεφάνια, περιέρχονταν στους ιερούς ναούς των θεών ως απελευθερωμένοι. Εντούτοις, λίγο αργότερα οι Σπαρτιάτες τους «εξαφάνισαν», εξολοθρεύοντας τους μέχρι ενός, χωρίς να μπορέσει κάποιος, έστω και αργότερα, να προσδιορίσει με ποιον τρόπο χάθηκαν.

Αναμφισβήτητα, λοιπόν, η «Κρυπτεία» συνέβαλε τα μέγιστα, σε συνδυασμό με τον θεσμό της «ξενηλασίας» που θα παρουσιαστεί στην συνέχεια, στο να μην αποκαλυφθούν ποτέ στους εχθρούς της Σπάρτης οι πραγματικές τις δυνάμεις, κατορθώνοντας να επιζήσει επί αιώνες, όταν πολυάριθμες άλλες πόλεις καταλαμβάνονταν και εκθεμελιώνονταν από την οργή του πολέμου. Συγγενής σε νόημα ήταν και η λέξη ξενηλασία, η οποία σε πρώτη σημασία, υποδηλώνει την απαγόρευση αφίξεων ή την εκδίωξη ξένων από ένα τόπο. Τη δεύτερη αυτή σημασία προσέλαβε ιδιαιτέρως στη Σπάρτη. Κατά τον Ξενοφώντα, η απαγόρευση εγκαταστάσεως ξένων στη Λακεδαίμονα, ή Σπαρτιατών σε ξένη πόλη, υπαγορεύθηκε από την ανάγκη να διατηρήσει η πόλη τον παλαιό αυστηρό χαρακτήρα της και να μη γίνονται μεστοί από ραδιουργίες οι πολίτες της.

Συνεπώς, η ξενηλασία επαυξήθηκε και έγινε αυστηρός θεσμός σε νεώτερες εποχές. Η Λυκούργεια νομοθεσία μάλιστα ενίσχυσε τις απομονωτικές τάσεις των Σπαρτιατών με το να απαγορεύει την εγκατάσταση- χωρίς έγκριση των αρχών-ξένων στη Σπάρτη. Τούτο είναι νοητό, ως ένα βαθμό, από το γεγονός ότι και σήμερα δεν είναι δυνατή η επίσκεψη κάποιων χωρών χωρίς τη λεγόμενη Visa. Τότε οι λόγοι για τη Σπάρτη ήσαν πολύ περισσότεροι, διότι η πόλη ήταν ένας απέραντος στρατώνας, όπου διδασκόταν η στρατιωτική τέχνη, που την τεχνική της δεν έπρεπε να μάθουν οι ξένοι.

Όπως σήμερα κάθε χώρα διαφυλάσσει τα στρατιωτικά μυστικά της, όμοια και οι Σπαρτιάτες διαφύλασσαν τα δικά τους μυστικά, στα οποία όφειλαν τις στρατιωτικές επιτυχίες τους. Πέρα απ’ αυτό, με τη πάροδο του χρόνου το Σπαρτιατικό πολίτευμα γινόταν περισσότερο “σφιχτό”, περισσότερο συντηρητικό, και γι’ αυτό η παραμονή ξένων στη Σπάρτη εγκυμονούσε το κίνδυνο της αλλοιώσεως των πολιτικών και κοινωνικών ηθών. Όχι σαν σήμερα όπου οι πολιτικοί μας έχουν κάνει την πατρίδα αμπέλι ξέφραγο. Πιο απλά: οι Σπαρτιάτες φοβούνταν μήπως μεταδοθεί και στη πόλη τους ο ελευθέριος τρόπος ζωής των λοιπών Ελλήνων.

Η Ξενηλασία ήταν στη δικαιοδοσία των Εφόρων. Αυτοί έδιναν την άδεια εγκαταστάσεως σε ξένους. Αν, όμως, διαισθάνονταν ότι ο ξένος ήταν επικίνδυνος και γενικά ανεπιθύμητος, οι Έφοροι διάτασσαν την εντός ορισμένου χρόνου απέλαση του. Σύμφωνα με την παράδοση, απελάθηκε ο γνωστός για τους τολμηρά αντιηρωικούς στίχους του ποιητής Αρχίλοχος, διότι σε ένα ποίημα του έγραψε πως πέταξε την ασπίδα την ώρα της μάχης για να σωθεί κι όσο για την ασπίδα, θα έβρισκε άλλη καλύτερη. Όσο κι αν οι στίχοι αυτοί γράφτηκαν για αστεϊσμό, ήσαν πάντως απαράδεκτοι για το ηρωικό πνεύμα που προσπαθούσε να εμφυσήσει στους νέους της η Σπάρτη.

Ωστόσο, η ξενοφοβία ή η μισοξενία αυτή των Σπαρτιατών μετριαζόταν από το γεγονός ότι η παράδοση της ξενίας [=φιλοξενίας] διατηρήθηκε και σ’ αυτούς, όπως μαρτυρεί η λατρεία του Ξενίου Διός και της Αθάνας Ξενίας. Εξ άλλου, πάμπολλοι επιφανείς ξένοι, κατά καιρούς όπως οι Πεισιστρατίδες και ο Αλκιβιάδης, φιλοξενήθηκαν στη Σπάρτη, ενώ κορυφαίοι ποιητές και μουσικοί από διάφορες περιοχές, όπως ο Αλκμάν, ο Τέρπανδρος, ο Θαλήτας, ο Θέογνις, έζησαν εκεί ή πέρασαν από εκεί, κι ακόμη δεν έλειψαν οι κατά καιρούς πολιτογραφήσεις, όπως συνέβη με τον Τισαμενό και τον Ηγία από την Ηλεία.

Αλλά ο τρόπος με τον οποίο δομείται μετά τον 6 ο αιώνα η Σπαρτιατική Πολιτεία δεν ευνοεί ούτε την παραμονή ξένου στη Σπάρτη ούτε των Σπαρτιατών εκτός Σπάρτης. Για το λόγο αυτό τη ξενηλασία πρέπει να τη βλέπουμε όχι ως κάτι μεμονωμένο αλλά ως κάτι που εντάσσεται μέσα στο γενικότερο πλαίσιο των απαγορεύσεων που επιβλήθηκαν μετά τη λήξη του Β’ Μεσσηνιακού Πολέμου. Η άλλοτε ανοικτή Σπαρτιατική κοινωνία γίνεται μια πολιτεία-σκαντζόχοιρος, συσπειρώνεται στον εαυτό της, ζη με τον εαυτό της και για τον εαυτό της. “Ξένοι απαγορευόταν, όσο ήταν δυνατό, να μπουν στην πόλη ή απομακρύνονταν [ξενηλασίαι]”.

Τότε για πρώτη φορά η Σπάρτη παίρνει τη μορφή ενός αντιδραστικού, στρατιωτικού, αστυνομικού κράτους. Όπως οι οικονομικές, έτσι έπαυσαν και οι πολιτιστικές σχέσεις με το εξωτερικό. Σε αντίθεση με τον 7 ο αιώνα, στον 6 ο αιώνα, όταν ο αποκλεισμός αυτός ήταν ήδη πλήρης, κανείς ποιητής ή καλλιτέχνης που να έζησε στη Σπάρτη δεν είναι γνωστός. Η Σπάρτη που πριν είχε παρουσιάσει δημιουργική δραστηριότητα και στο καλλιτεχνικό τομέα-κυρίως στη ζωγραφική και την κεραμική- παύει πια να ανήκει στα κράτη με τα πολιτιστικά ενδιαφέροντα”.

Πηγή