Ομαδικός αυτοχειριασμός λόγω αλαζονείας ή ανάσταση του Έθνους που φέρνει η ενότητα κι η αγάπη για την πατρίδα;

Σε μέρες κρίσης ο σημερινός άνθρωπος βαθιά διχασμένος και ανερμάτιστος, μόνο αρνητικές και αυτό- ή έτερο-καταστροφικές σκέψεις μπορεί να κάνει.

Τι διχάζει τον άνθρωπο; Η οίηση (Ύβρις). Η υπερτίμηση των ανθρωπίνων δυνατοτήτων του. Σαν παράδειγμα ο καθηγητής της Νευρολογίας-Ψυχιατρικής Αθανάσιος Μπαλογιάννης [1] σε ομιλία του με τίτλο  Η ΘΕΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΕΙΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥΣ ΚΡΙΣΕΩΣ φέρνει τον Αίαντα ο οποίος υπερεκτιμά τόσο πολύ τον εαυτό του ώστε νιώθει άτρωτος και ενεργεί ως Θεός. «Πατέρα», λέει στον Τελαμώνιο «με τους θεούς στο πλάι του και ο πιο ανάξιος θα μπορούσε να νικήσει. Εγώ όμως λέω πως τη δόξα αυτή και χωρίς τους θεούς θα αποκτήσω» (στοίχοι 766-769).

Πάσχει από τέτοια αλαζονεία, αναίδεια και έπαρση που απορρίπτει την πρόταση της θεάς Αθηνάς για συμπαράσταση στη μάχη λέγοντάς της: «Θεά, να παραστέκεις στους άλλους τους Αργείους, γιατί οι δικές μας οι γραμμές αλώβητες θα μείνουν» (στ. 770-773).

Η υπεροπτική συμπεριφορά του Αίαντα χαρακτηρίζει την ναρκισσιστικού τύπου ψυχοπαθολογία.[2] Οι ναρκισσιστές δεν κατορθώνουν να αναπτύξουν ένα ώριμο Υπερεγώ, μια βαθιά κατανόηση των ορίων του Εγώ τους, των νόμων και των απαγορεύσεων σαν ηθικό στοιχείο και κανονιστικό ρυθμιστή των ανθρωπίνων σχέσεων.   

Το ναρκισσιστικό στοιχείο καθ’ εαυτό, είναι που διχάζει τον άνθρωπο από τη σχέση του με το θείο, τον συνάνθρωπο, την οικογένειά του, τα συγγενικά πρόσωπα, την κοινωνία. Οι ναρκισσιστές δεν κατορθώνουν ποτέ να διαμορφώσουν ένα ώριμο Υπερεγώ μια εν τω βάθει κατανόηση των νόμων, και δη του ηθικού Νόμου, όπως και των απαγορεύσεων και των ορίων που εκ της θνητότητάς τους όλοι οι άνθρωποι είναι υποκείμενοι και αναγκάζονται να υποταχτούν. Αυτοί δεν υποτάσσονται στους εκ της φύσης του θνητού σώματος περιορισμούς και φυσικούς νόμους. Γίνονται ο καπετάνιος Αχάμπ που θα τα βάλει έστω και μόνος με τη γιγάντια φάλαινα, τον Μόμπυ Ντικ. Ο παθολογικός ναρκισσισμός τους καταλήγει να διαμορφώσει ένα παθολογικό Ιδεατό Εγώ ή έναν τεραστίων διαστάσεων νευρωτικό αν όχι ψυχωσικών προεκτάσεων Ιδεατό εαυτό. Δημιουργεί μια παραληρηματική ιδεατή εικόνα για το άτομό του που μόνο αυτός το αντιλαμβάνεται ότι υπάρχει, ζει και υφίσταται, μέσα στο κοινωνικό σύνολο.

Οι απροσδόκητες επιτυχίες του Χίτλερ στη Ρηνανία και στη Σουδητία εξ αιτίας της ψυχολογικής ανετοιμότητας των κυβερνήσεων της Αγγλίας και Γαλλίας να τον αντιμετωπίσουν πολεμικά και να τον κατατροπώσουν, φούσκωσε δυσανάλογα το Εγώ του. Καθυστέρησαν σημαντικά να αναλάβουν δράση πριν προλάβει να αναπτύξει μια πελωρίων διαστάσεων πολεμική βιομηχανία. Έτσι οι προσαρτήσεις εδαφών έγιναν αιτία να πυροδοτηθεί ο απόλυτος νεκρόφιλος ναρκισσισμός του που τελικά οδήγησε εκ της οίησης[3] στον Β΄ Παγκόσμιο.

Αδελφές Ψυχές στην οίηση

Και στις δύο περιπτώσεις του Αίαντα και του Χίτλερ αλλά και σε άλλες παρόμοιες προσωπικότητες όταν η πραγματικότητα αφίσταται της ιδεατής  εικόνας, επιθυμίας, φαντασίωσης και φιλοδοξίας ο ιδεατός εαυτός ή ιδεατό Εγώ εκδηλώνει το ονομαζόμενο ναρκισσιστικό τραύμα. Η παθολογία του Ιδεατού εαυτού απαιτεί την ανάγκη της επιβεβαίωσης των άλλων. Αυτή η επιβεβαίωση του δίνει την αίσθηση της υπεροχής κι επιβραβεύει την υπεροπτική αυτοεκτίμηση. Αν όμως το άτομο δεν μπορεί να επαληθεύσει το ιδεατό του εαυτό, όταν δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τις συνέπειες των πράξεών του διότι οι ενέργειές του απέτυχαν, οι προσδοκίες που προέκυψαν από τη δράση του δεν ευδοκίμησαν και είναι αναγκασμένο να δεχθεί την κριτική των άλλων δύο τρόποι του μένουν να αντιδράσει στο ναρκισσιστικό του τραύμα. 1) καταλαμβάνεται από ένα ισχυρό συναίσθημα ντροπής διότι αποκαλύπτεται στους άλλους αδύναμος, ανίκανος να επαληθεύσει τον ιδεατό του εαυτό. Στον Αίαντα η βαθιά ταπείνωση που νιώθει όταν ο Οδυσσέας κερδίζει τα όπλα του Αχιλλέα κατακλύζεται από ντροπή. Ο Χίτλερ από την ώρα που δεν κατάφερε να καταλάβει το Στάλινγκραντ αρχίζει να καταρρέει. Λέει ο Ιαν Κέρσοου: «Τα μαλλιά του έχουν ασπρίσει, το κεφάλι του έτρεμε ελαφρά φαινόταν πρόωρα γερασμένος».

2)Μετά την ντροπή επακολουθεί και στις δύο περιπτώσεις η ναρκισσιστική οργή που εκδηλώνεται με τάσεις εκδικητικότητας στον Αίαντα που ξεσπά με μανία πάνω στα αιγοπρόβατα των Αργείων και τα κατασφάζει και στον Χίτλερ που χάνει την επαφή με την πραγματικότητα μέρα με τη μέρα. Διατάζει κυρίως στις στερνές μέρες του Γ’ Ράιχ, την καταστροφή του Παρισιού και να πυροβολείται κάθε οπλίτης που προσπαθεί να λιποτακτήσει. Γίνεται σαδιστικά αδίστακτος η οργή του παίρνει κατά τον Έριχ Φρομμ νεκρόφιλες διαστάσεις.

3) Η αποτυχία των αμυντικών τους μηχανισμών να επεξεργαστούν τη ντροπή, το ναρκισσιστικό τους τραύμα, την αποτυχία του ιδεατού εαυτού τους, τους εμποδίζει να διατηρήσουν μια κάποια επικοινωνία και επαφή με τους άλλους, η  απομόνωσή τους από το περιβάλλον, δείχνει ότι δεν μπορούν να ανεχτούν την ήττα, την αδυναμία, την κριτική, την διάψευση των φαντασιώσεων και της ιδεατής εικόνας του Εγώ που παρουσίαζαν προς τρίτους.

4) Ο Αίαντας σαν συνέρχεται και βλέπει ότι έσφαξε αρνιά και όχι τον Αγαμέμνονα και τον Μενέλαο ή τον Οδυσσέα, συνειδητοποιεί τα ελαττώματα του χαρακτήρα του και τα λάθη του, είναι όμως ανίκανος να τα παραδεχθεί δημόσια, να ζήσει σ’ ένα κόσμο που απαιτεί ευελιξία, συνεργασία, αποδοχή των λαθών και των αδυναμιών ακόμη και από έναν ήρωα. Ο Χίτλερ δεν θα επιτρέψει ποτέ να περάσει από δίκη εκ μέρους των συμμάχων. Δεν μπορεί να δει ούτε στιγμή ότι αυτός έφταιξε που κατέστρεψε την Γερμανία. Επιμένει ότι οι στρατηγοί του ήσαν ανίκανοι, δεν υπάκουαν και δεν εφάρμοζαν τις εντολές του, ότι οι ίδιοι οι Γερμανοί έγιναν η αιτία της καταστροφής της Γερμανίας.

5) Αναπότρεπτα η αδυναμία του εγώ τους να επεξεργαστεί την ήττα και την αποτυχία, να σκεφτούν ψύχραιμα και λογικά υπό το βάρος της οίησής τους, της αλύτρωτης ντροπής, της αδυναμίας τους να καταστρέψουν αυτούς που τους επιβλήθηκαν και φάνηκαν πιο δυνατοί και θριαμβευτές αντί για τους ίδιους, παραμένουν ανυποχώρητοι και αμετανόητοι μέχρι τέλους για να καταλήξουν στην αυτοκτονία.

Από την οίηση και το βύθισμα στον ιδεατό εαυτό δεν ξεφεύγουν ούτε ολόκληρα Έθνη.

Οι Έλληνες και η βαριά προγονική τους κληρονομιά είναι ένας αυτοναρκισσευόμενος λαός. Γι’ αυτό και υφίστανται (στάδιο 1)συνεχείς ντροπιαστικές ήττες. Μικρά Ασία, Εμφύλιο μετά την Κατοχή, Κυπριακό, Χούντες, Ίμια, προδοσίες φίλων όπως με την απαγωγή Οτσαλάν και τελικά πλήρη υποταγή της εθνικής μας κυριαρχίας στα μνημόνια και τις εντολές των Γερμανών ναζίδων που έφτιαξαν μια Ευρώπη στα γούστα τους.

Είμαστε ένας λαός που βράζει στην οργή του

Μετά το στάδιο της ντροπής κλειστήκαμε ο καθένας στο καβούκι του και στον περιχαρακωμένο εγώ μας, στον ατομισμό του και στην κοσμάρα μας για να ξεχάσουμε την οργή και το θυμό μας (στάδιο 2). Αρχίσαμε πάλι να βλέπουμε ο ένας τον άλλο σαν αντίπαλο κι εχθρό μας, γι’ αυτό ο κοινωνικός αυτοματισμός ζει την απόλυτη ακμή του. «Εσύ ας πεθάνεις εγώ, αρκεί η τάξη μου, το στενό εργατικό μου συμφέρον, να επιβιώσει».

Επιπόλαιοι, και αλαζονικοί περνάμε στο 3) στάδιο, αρνούμαστε να επεξεργαστούμε τα λάθη μας και τα λάθη των προδοτών δωσίλογων που εκλέγουμε σε κάθε εκλογική αναμέτρηση και δεν διδασκόμαστε από αυτά. Πολύ περισσότερο δεν βλέπουμε καμιά προοπτική ένωσης  όλων των Ελλήνων ούτε κάνουμε προσπάθεια εμείς για να επικρατήσει. Αρκούμαστε στο «είναι ουτοπία να ενωθούν οι Έλληνες» και να βυθιζόμαστε στον ατομισμό μας μισούντες και μισούμενοι ο ένας τον άλλο. Δεν διδασκόμαστε από τα λάθη μας γιατί το θεωρούμε εξευτελιστικό να τα παραδεχθούμε και να ταπεινώσουμε την ιδεατή μας εικόνα.

Κάποια στιγμή (στάδιο 4) συνειδητοποιούμε τα ελαττώματα μας, τον αλαζονικό χαρακτήρα μας και τα λάθη του, τις χαμένες ευκαιρίες και τις απώλειες πατρίδων, είμαστε όμως ανίκανοι να τα παραδεχθούμεόλα αυτά δημόσια, να ζήσουμε σ’ ένα κόσμο που απαιτεί ευελιξία, μετριοπάθεια, ενότητα πάνω από όλα, για να επιτευχθεί συνεργασία και να γίνει επιτέλους πραγματικότητα η ουσιαστική ΑΝΑΤΡΟΠΗ και η εκ βάθρων ΑΛΛΑΓΗ του πολιτικού, οικονομικού, κοινωνικού, επαγγελματικού, πολιτισμικού και αν θέλετε πνευματικού, πλαισίου.

Η αποδοχή των λαθών και των αδυναμιών δεν έχουμε καταλάβει ότι είναι στοιχείο ωριμότητας και ηρωϊσμού κι όχι εξευτελισμός της προσωπικότητάς μας σαν άτομα και σαν λαός. Μόνο έτσι θα ΞΕΦΥΓΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΥΤΑΠΑΤΗ ότι εμείς ξέρουμε τις λύσεις και οι άλλοι κάνουν λάθος. Κι ότι οι συν-Έλληνες που συναντάμε καθημερινά στη δουλειά μας, στο καφενείο, στην εκκλησία, στους τόπους σύναξης δεν ξέρουν τη σωστή απάντηση στον γρίφο που λέγεται διοικείν και πολιτεύεσθαι. Αυτοί είναι λάθος κι εμείς οι σωστοί.

Έτσι βαδίζουμε στα σίγουρα (στο στάδιο 5) στην εθνική αυτοχειρία και τον εθνικό διχασμό, κι όπως γνωρίζουμε από την Ιστορία, κρεμόμαστε από τους ξένους για να μας ορίσουν ποιον ηγέτη εμείς χρειαζόμαστε, με ποια υλική βοήθεια, δική τους, ασχέτως των υποτελών, εξευτελιστικών όρων που μας θέτουν,  θα σωθεί ο τόπος. Συνταγή που οδηγεί πλέον είναι ορατό, στην εξαφάνιση όλων μας και την ολοκληρωτική κατοχή της πατρίδας μας στους ξένους.

Συμπέρασμα: Αν δεν αναγνωρίσουμε τα λάθη μας, τον ναρκισσισμό και το ομαδικό ιδεατό παραλήρημα από το οποίο πάσχουμε, ώστε να παραδεχθούμε ταπεινά ότι κάποιος είναι ικανότερος και καλλίτερος από μας, και να του δώσουμε αυτού την ευκαιρία, χωρίς πισώπλατα μαχαιρώματα, να μας εκπροσωπήσει σαν ηγέτης, από αγάπη, ενωτικό πνεύμα και πατριωτισμό κινούμενοι, είμαστε χαμένοι. Μόνο με αυτό τον τρόπο ξεπερνιέται ο ναρκισσισμός και η ουτοπία του ιδεατού ΕΓΩ από την οποία πάσχουμε σαν άτομα και σαν λαός.

[1]Η ομιλία του έγινε στην Πάτρα το Σάββατο 1/4/2017 με τον αναφερόμενο τίτλο.

[2]Γιάννης Νηματούδης, Αναπληρωτής καθηγητής Ψυχιατρικής στο ΑΠΘ: “Η αυτοκτονία του Αίανταστην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή”, δημοσιεύτηκε στο ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ τόμος 98, σελ. 36-48.

[3]IAN KERSHAW:Η αυτοβιογραφία του Χίτλερ. ΥΒΡΙΣ, ΝΕΜΕΣΙΣ, 2 τόμοι, Εκδόσεις SCRIPTA, Γ΄ Έκδοση, Αθήνα 2002.