Συνεχίζοντας τη μελέτη μας στο Σύνδρομο της Ύβρεως όπως το διαμόρφωσε ο Λόρδος Ψυχίατρος και Υπουργός David Owen με τον καθηγητή Johanson, θα ήθελα να αναφερθώ στη σημασία που έδιναν οι Αρχαίοι προπάτορές μας στην Ύβρη και τις συνέπειές της στο άτομο που τη διαπράττει.
Η ύβρις λοιπόν αποτελούσε βασική αντίληψη της κοσμοθεωρίας των Αρχαίων Ελλήνων η οποία είναι τόσο αληθής και γνήσια, προαιώνιο αποκύημα της εμπειρίας, ώστε να μας ακολουθεί μέχρι σήμερα όχι στην πολιτική και θρησκευτική πράξη των Ελλήνων αλλά και σε όλο τον πλανήτη. Έχει τουτέστιν συμπαντική εφαρμογή και διάρκεια.
Όταν κάποιος, υπερεκτιμώντας τις ικανότητες και τη δύναμή του (σωματική, αλλά κυρίως πολιτική, στρατιωτική και οικονομική), συμπεριφερόταν με βίαιο, απρόσεκτο, αλαζονικό και προσβλητικό τρόπο απέναντι στους φυσικούς και ηθικούς Νόμους, τους νόμους του Κράτους και κυρίως στους θεούς, αλλά και μεταχριστιανικά έως σήμερα, επιδείκνυε υβριστική συμπεριφορά (θυμηθείτε τον Ιουλιανό τον παραβάτη ο οποίος ξεψυχώντας φώναξε απελπισμένος και αμετανόητος “νενίκηκάς με Ναζωραίε”) πλήρωνε το αντίστοιχο τίμημα. Συνήθως με τη ζωή του. Η εργασία και η ανάλυση που προ ολίγου αναρτήσαμε για το Κυλώνειον Άγος[1] αποδεικνύει του λόγου το αληθές.
Κυλώνειον άγος από την σφαγή των αιχμαλώτων στους οποίους υποσχέθηκαν οι Αθηναίοι ότι έχουν ιερή ασυλία
Όταν η υβριστική συμπεριφορά αντανακλούσε καταχρηστικά πάνω στους άλλους ανθρώπους τότε οι άγραφοι ηθικοί νόμοι, οι οποίοι επέβαλλαν όρια στην ανθρώπινη δράση, επειδή θεωρούνταν ότι διέπραττε «ὓβριν», καθότι ο υβριστής επιχειρούσε να υπερβεί τη θνητή φύση του και να εξομοιωθεί με τους θεούς, κι επειδή πίστευαν ότι πρόσβαλε κι εξόργιζε τους θεούς, ενεργοποιούνταν και ενεργοποιούνται μέχρι σήμερα, οι ηθικοί νόμοι κι εκδικούνταν τον ιερόσυλο και όσους συμμετείχαν στην διαπραττόμενη ιεροσυλία. Ο Ιάν Κέρσοου στην βιογραφία του για τον Χίτλερ[2] παρουσιάζει απτά τις συνέπειες της Ύβρεως και το αποτέλεσμά της, τη Νέμεση, στη συμπεριφορά του η οποία κατέληξε στην καταστροφή μιας γενιάς Γερμανών και οδήγησε τον ίδιο στην αυτοκτονία.
Προφανώς και ο αφορισμός τον οποίο διαβάζει αν χρειαστεί, έστω και σπανίως, ο επίσκοπος ή ο ιερέας εναντίον κάποιου ιερόσυλου, υβριστού των ιερών και των οσίων, έχει από εκεί την προέλευσή του.
Αποδίδοντας την αντίληψη σχετικά με την ύβρη και τις συνέπειές της, όπως τουλάχιστον παρουσιάζεται στην αρχαιότερή της μορφή, με το σχήμα ὓβρις→ἂτη→νέμεσις→τίσις μπορούμε να πούμε ότι οι αρχαίοι πίστευαν πως η «ὓβρις» συνήθως προκαλούσε την επέμβαση των θεών, και κυρίως του Δία, που έστελνε στον υβριστή την «ἂτην», δηλαδή το θόλωμα, την τύφλωση του νου. Αυτή με τη σειρά της οδηγούσε τον υβριστή σε νέες ύβρεις, (φαύλο κύκλο) ώσπου να διαπράξει μια πολύ μεγάλη α-νοησία, να υποπέσει σε ένα πολύ σοβαρό σφάλμα, το οποίο προκαλούσε την «νέμεσιν», την οργή και εκδίκηση δηλαδή των θεών, που επέφερε την «τίσιν», δηλ. την τιμωρία και τη συντριβή/καταστροφή του.
Σίγουρα μια τόσο σημαντική πίστη δε θα μπορούσε να αφεθεί στην κρίση της απλής δοξασίας ή της διαπαιδαγώγησης και μόνο των ανθρώπων . Οπωσδήποτε θα υπήρχε κάτι ποιο βαθύ από την απλή πίστη ότι όποιος ξεπερνά τα όρια – όποιος γίνεται αλαζόνας (Υβριστής), περνά σε πράξεις ανόσιες, προσβλητικές αλλά και απροσεξίας, θόλωση της διάνοιας, σύγχυση και ανόητες πράξεις, καταστροφικές για τον ίδιο και τους ακόλουθούς του (Άτις) για τις οποίες η θεία δίκη (Νέμεσις) επιλαμβάνεται της τιμωρίας η οποία τον οδηγεί στην καταστροφή (τίσις).
Η ύβρις πέρα από τα πολλά και βαθειά μηνύματα αποτελεί υπόδειγμα για την διαπαιδαγώγηση των Ελλήνων μέχρι σήνμερα, ώστε να μην ξεπερνούν τα όρια των δυνατοτήτων τους, να μην χρησιμοποιούν με άδικο τρόπο και ιδιοτελή τη δύναμή τους αλλά και τις φυσικές δυνάμεις, προτρέποντας τους ισχυρούς να είναι μετριόφρονες, να σέβονται και τον πιο αδύναμο και απλό άνθρωπο και να είναι ευεργετικοί και υπηρέτες προς τους υπόλοιπους. Ο Ιησούς πρώτο έδωσε το παράδειγμα στους μαθητές του πλένβοντας τα πόδια τους στο Μυστικό Δείπνο και διδάσκοντας αυτούς:”Ὁίδατε ότι οι άρχοντες των εθνών κατακυριεύουσιν αυτών και οι μεγάλοι κατεξουσιάζουσιν αυτών. Ουχ ούτως έσται εν υμίν, αλλ’ ος εάν θέλη εν υμίν μέγας γενέσθαι, έσται υμών διάκονος, και ος αν θέλη εν υμίν είναι πρώτος, έσται υμών δούλος”. (Ματθαίος, κεφ. 20, στ. 25-27).
Επί πλέον εμπεριέχει (η ύβρις) το μήνυμα ότι ο άνθρωπος ο οποίος διαπράττει αδικίες, φέρεται με βίαιο τρόπο προς τους άλλους μη υπολογίζοντάς τους θεωρώντας ότι είναι πανίσχυρος, συσσωρεύει πάνω του αρνητισμό, οργή εκ μέρους των άλλων, αν μάλιστα είναι ναρκισσιστής δεν νιώθει τύψεις ή ενοχές, θεωρεί ότι καλώς πράττει και συσσωρεύει ακόμη μεγαλύτερα κύματα αγανάκτησης, οργής και θυμού, ώσπου στο τέλος διαπράττει μια απροσεξία την οποία θα ακολουθήσει το σφάλμα ή η παράβαση (Άτις) και ακολούθως ἐρχεται ως αναγκαία συνέπεια η τιμωρία (Νέμεσις) η οποία συμβαίνει όταν έχουμε φαινόμενα έντασης, εξέγερσης, επανάστασης, παίρνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις ώστε να ακολουθήσει η καταστροφή (Τίσις).
Ο εσωτερικός Ηθικός Νόμος η συνείδηση στο βαθμό που υπάρχει, αντιστρατεύεται σε πολλές από τις ενέργειες του ατόμου και δημιουργεί πεδίο αρνητισμού το οποίο μεταδίδεται σε επόμενες γενιές οι οποίες βρίσκονται παγιδευμένες από την κληρονομιά αυτή. Βλέπουμε σε πολλές αναφορές κυρίως από τα έργα των τραγικών ποιητών της αρχαιότητας την τιμωρία ή κάθαρση στην οποία υποβάλλονταν γενιές ανθρώπων οι οποίοι έπεσαν σε ‘’αμαρτήματα’’ ή πόλεων οι οποίες έπρεπε να καθαρθούν από το ‘’μίασμα’’ το οποίο έπεσε πάνω τους από την ασέβεια ηγητόρων. Η ιστορική στιγμή στην οποία ζούμε με μιοα Ελλάδα που αργοπεθαίνει δημογραφικά, με τα πιο μορφωμένα παιδιά τυης να την εγκαταλείπουν, με μαρασμό στην παραγωγή και ανάπτυξη, με αυξημένη θνησιμότητα λόγω λειψής περίθαλψης, μια Ελλάδα χωρίς χαμόγελο και μέλλον η οποία απειλείοται με διαμελισμό αποδεικνύει του πιο πάνω λόγου το αληθές. Πληρώνουμε πολλά αμαρτήματα που μας οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στο Finis Greciae. Την Νέμεση η οποία έχει φτάσει στο βαθμό της ‘’τίσις’ διέρχεται η ελληνική κοινωνία σήμερα η οποία πληρώνει, δηλαδή όλοι πληρώνουμε, την ασέβεια, τις απροσεξίες και τις υπερβολές του παρελθόντος αλλά και του παρόντος.
Ύβρη θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε την απροσεξία ή τον υπερβολικό ενθουσιασμό ή πάλι την ανυπακοή του Ίκαρου ή του Φαέθωντα.
Ως ύβρη μπορούμε να θεωρήσουμε και τις τρεις εκστρατείες των Περσών κατά των Ελλήνων κι ιδίως την τελευταία αυτή του 480 π.χ. η οποία προετοιμάστηκε με μεγαλοπρέπεια και έπαρση από τον Ξέρξη και παρά τον υπερβολικά μεγάλο στρατό και στόλο που διέθετε έφυγε ηττημένος από τα πεδία της μάχης.
Η όλη φιλοσοφία του: ὓβρις→ἂτη→νέμεσις→τίσις η οποία αναγκαία έχει περιβληθεί με τον θρησκευτικό μανδύα, και εκφράζεται άριστα από τον Συμπαντικό Νόμο της ανταπόδοσης “μάχαιραν έλαβες, μάχαιραν θα λάβεις” για να αποκτήσει σεβασμό, μεγαλύτερη ισχύ και διαχρονικότητα, κρύβεται στην νομοτέλεια και στην δομή της ανθρώπινης φύσης και σκοπό είχε την ισορροπία και την αρμονία της ζωής των ανθρώπων, στο μέσον και μέτρον άριστον των Αρχαίων Φιλοσόφων μας.
Ο Πλάτωνας στον Φαίδρο αναλύει τη ροπή προς την ύβρη: “Όμως όταν η επιθυμία μάς ελκύει άλογα σε ηδονές και μας κατακυριεύει, η κυριαρχία της ονομάζεται Ύβρης (με την έννοια της υπερβολής της αμετρίας)“.[3] Ο ίδιος θεωρούσε ότι η παράλογη “κυριαρχία των επιθυμιών”οδηγεί τους ανθρώπουςστο σφάλμα μέσω υβριστικών και ιερόσυλων πράξεων. Ο Αριστοτέλης επίσης έλεγε ότι οι νέοι και οι πλούσιοι είναι υβριστές επειδή πιστεύουν ότι διαπράττοντες υβριστικές, ανόσιες πράξεις επιδεικνύουν την ανωτερότητά τους.[4]
Lord Dr David Owen on the right
Και τώρα ερχόμαστε στην πολύ προσεγμένη νοσηρή οντότητα της πάθησης των πολιτικών και ανθρώπων εξουσίας, που ήδη παρουσιάσαμε με το όνομα Σύνδρομο της Ύβρεως. Ο Λόρδος και ιατρός David Owen δίνει τα διαγνωστικά κριτήρια ώστε και ο πιο απλός πολίτης να συνειδητοποιήσει ποιοι πολιτικοί και ηγέτες κομμάτων, κινημάτων, κινήσεων, πάσχουν από το σύνδρομο και να λάβει τα μέτρα του. ΝΑ ΑΠΟΦΥΓΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΘΥΜΑ ΤΟΥΣ αλλά και να τους ΚΑΤΑΓΓΕΙΛΛΕΙ ώστε να μην πέσουν κι άλλοι θύματα των υβριστικών πράξεων που αργά ή γρήγορα θα επιτελέσουν με απροσμέτρητες και ίσως μοιραίες γι’ αυτούς συνέπειες.
Διαγνωστικά κριτήρια του Συνδρόμου της Ύβρεως
Τα συμπεριφορικά συμπτώματα που απαιτούνται για τη διάγνωση του Συνδρόμου της Ύβρεως κατά κανόνα εντείνονται όσο το άτομο παραμένει στην εξουσία. Για να γίνει διάγνωση του συνδρόμου, το άτομο πρέπει να εμφανίζει τουλάχιστον ΤΡΙΑ από τα συμπτώματα που αναφέρονται στην παρακάτω προτεινόμενη λίστα. Έτσι, το άτομο πάσχει από το Σύνδρομο της Ύβρεως (όταν):
- Παρουσιάζει τη ναρκισσιστική τάση να θεωρεί τον κόσμο πεδίο στο οποίο ασκεί εξουσία και επιζητεί τη δόξα. Αδυνατεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα με τρόπο ρεαλιστικό και μη αυτοαναφορικό.
- Προτιμά τις ενέργειες που θεωρεί ότι τον παρουσιάζουν θετικά, π.χ. ευνοούν την εικόνα του.
- Δίνει δυσανάλογο βάρος στην εικόνα και στη γενική εντύπωση.
- Μιλάει με μεσσιανικό ύφος για τις ενέργειές του και υπερτονίζει τα επιτεύγματά του.
- Ταυτίζει τον εαυτό του με το κράτος σε τέτοιο βαθμό, που θεωρεί τις επιδιώξεις και τα συμφέροντα των δύο ταυτόσημα.
- Έχει την τάση να μιλάει για τον εαυτό του στο τρίτο πρόσωπο ή να χρησιμοποιεί τον πληθυντικό μεγαλοπρεπείας.
- Εμπιστεύεται απόλυτα την κρίση του και αγνοεί τις υποδείξεις των άλλων.
- Χαρακτηρίζεται από υπέρμετρη αυτοπεποίθηση με ψευδαισθήσεις παντοδυναμίας.
- Πιστεύει ότι δεν είναι υπόλογο στο ταπεινό δικαστήριο της κοινής γνώμης ή των συναδέλφων του, αλλά στο ανώτερο δικαστήριο της Ιστορίας ή του Θεού.
- Έχει την ακλόνητη πεποίθηση ότι το δικαστήριο αυτό θα το δικαιώσει.
- Είναι παρορμητικό, παράτολμο και απερίσκεπτο.
- Δεν έχει επαφή με την πραγματικότητα. Αυτό συνδυάζεται συχνά με προοδευτική απομόνωση.
- Παρασύρεται από το «ευρύτερο όραμά του», κυρίως από την πεποίθηση ότι η στάση που θέλει να ακολουθήσει είναι ηθικώς ορθότερη, και παραβλέπει άλλες πτυχές της, όπως το αν είναι εφαρμόσιμη, το κόστος και τις ενδεχόμενες ανεπιθύμητες συνέπειες.
- Παρουσιάζει ανικανότητα να φέρει σε πέρας τις αποφάσεις του… Η ανικανότητα αυτή οφείλεται στην υπέρμετρη αυτοπεποίθησή του, που το κάνει να αδιαφορεί για τον τρόπο εφαρμογής της απόφασης… Η προχειρότητα συχνά συνδυάζεται με γενική έλλειψη περιέργειας. Το παραπάνω διαφέρει από την κοινή ανικανότητα, κατά την οποία, κατά την οποία το άτομο προετοιμάζει με επιμέλεια την εφαρμογή της απόφασης, αλλά αποτυγχάνει στην υλοποίησή της.[5]
Στα πιο πάνω κριτήρια ο David Owen έρχεται να προσσθέσει άλλο ένα 15ο που έχει σαν βάση τον ναρκισσισμό και μεσσιανισμό του ατόμου. Την έλλειψη ενσυναίσθησης προς τους άλλους και και τις αχαλιναγώγητες, ανεξέλεγκτες ενέργειες λόγω μεγάλης σιγουριάς στη διαίσθηση του ηγέτη, “μειωμένη ενσυναίσθηση και αχαλίνωτη διαίσθηση” (diminished empathy and ubridled intuition) μπορεί να προβεί.[6]
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΣ
[1] Βλέπε ανάρτησή μας στις 13 Σεπτέμβρη του 2018 με τον τίτλο: Οι Αρχαίοι Αθηναίοι ήσαν ευλαβέστεροι και πιο θρήσκοι από πολλούς σύγχρονους άθεους ντενεκέδες και υλιστές της κακιάς ώρας.
[2] IAN KERSHOW, ΧΙΤΛΕΡ, ΥΒΡΙΣ, ΝΕΜΕΣΙΣ, Εκδόσεις SCRIPTA, Αθήνα 2002, τόμοι δύο.
[3] Πλάτων Φαίδρος, 238α.
[4] Αριστοτέλης, Ρητορική, 1378β.
[5] Ντέϊβιντ Όουεν, ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΗΓΕΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ, Εκδόσεις ΤΟ ΒΗΜΑ, Αθήνα 2015, σ.σ. 32-33.
[6] Βλέπε άρθρο μας αναρτημένο στις 19/9/18 με τίτλο:Lord Owen discusses the role of “diminished empathy and unbridled intuition” in Hubris Syndrome.
Πρόσφατα Σχόλια