Θέλετε ασφάλεια; Αποφασίσετε να παραδώσετε την ελευθερία και την αξιοπρέπειά σας στο κράτος δικτάτορα

Με βάση, όμως, τα σημερινά δεδομένα, και ιδίως τα βιώματα από την διαχείριση της πρόσφατης υγειονομικής κρίσης (σε συνδυασμό με την προπαγανδιζόμενη καταπολέμηση της δήθεν ανθρωπογενούς «κλιματικής αλλαγής»), ως πιθανότερη εκδοχή δεν προβάλλει η έλλειψη σαφούς επιγνώσεως των αρνητικών επιπτώσεων που έχει για την ελευθερία το αμόκ της ασφάλειας, αλλά η συνειδητή πρόκλησή τους, προκειμένου ακριβώς να εγκαθιδρυθεί ένας πολυμορφικός «έξυπνος ολοκληρωτισμός» παγκόσμιας εμβέλειας.

Οι ινστρούχτορες ενός τέτοιου ολοκληρωτισμού είναι προφανές ότι πρέπει να προπαγανδίζουν διαρκώς την ανάγκη για μια υπερασφαλή κοινωνία, η οποία, εξ ορισμού, δεν ανέχεται τους «παλαιομοδίτικους» οπαδούς της ελευθερίας, αφού όσο παραμένει άσβεστη η φλόγα γι’ αυτήν, τόσο διογκώνονται οι απειλές κατά της ασφάλειας και επιτείνεται το διάχυτο αίσθημα της αβεβαιότητας.

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ

Ο αντίλογος σε μια τέτοια παραπλανητική θεώρηση καταγράφεται ιδανικά από τον Τσιουπλάκη στην πέμπτη ενότητα του δοκιμίου του:

«Πάντοτε ήταν το αβέβαιο, αυτό που δεν μπορούσε να προγραμματιστεί και να προβλεφτεί, το κατ’ εξοχήν ζωντανό, δημιουργικό, απ’ όπου ξεκίνησαν τα παραγωγικότερα και παντοδύναμα ελατήρια. Και πάνω σ’ αυτά στηρίχτηκαν οι μεγαλύτερες επαναστάσεις, όχι μόνο στην περιοχή της σκέψεως και της φιλοσοφίας, αλλά επίσης και στην πρακτική, ρεαλιστική, οικονομική, οργανωτική ζωή. Το χαρακτηριστικό μιας επιδόσεως εδώ, δεν ξεκινά από μια “κοινότητα”, αλλά από μιαν ατομική πρωτοβουλία και δραστηριότητα».

ΕΥΗΜΕΡΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

Η μονόπλευρη υλοποίηση της ανάγκης για ασφάλεια και ευημερία, που είναι στενά συνυφασμένη με την ατέρμονη παροχή κοινωνικών επιδομάτων (στην Ελλάδα του 2023 δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η κυβερνητική πολιτική στηρίζεται σε αμέτρητα επιδόματα, που, μάλιστα, έχουν υποστεί «ξενόγλωσσο λίφτινγκ», αποκαλούμενα π.χ. pass ή voucher) «καταπνίγει και θανατώνει στον άνθρωπο την εμπιστοσύνη στον εαυτό του και συγχρόνως το νόημα του επί μέρους ατόμου αναφορικά με τη συλλογική ευθύνη του απέναντι στους συνανθρώπους του», την ίδια ώρα, όμως, που «το καταστροφικό στο κράτος ευημερίας είναι ότι οι ευημερούντες ενθαρρύνονται να λησμονούν του φτωχούς».

Όσο, όμως, «δεν εξισώνονται αυτές οι ισοπεδωτικές επιδράσεις στα ανθρώπινα αισθήματα» και «δεν αντιρροπούνται με άλλες δραστηριότητες που ενεργοποιούν κοινωνικά συναισθήματα», διατηρώντας «σε εγρήγορση έναν κάποιο βαθμό ετοιμότητας ευθύνης του επί μέρους ατόμου, τότε βρίσκεται η ανθρωπότητα στο δρόμο για μια μηχανοποιημένη κοινωνία ρομπότ».

Ο Τσιουπλάκης επισημαίνει ότι αυτός δεν είναι παρά ένας «δρόμος προς το κενό» που τελειώνει «σε μια ψυχική ανυπαρξία», εκφράζει όμως την αισιόδοξη άποψη ότι:

σε αυτήν την «πολιτική απανθρωπισμού» ο άνθρωπος θα εναντιωθεί, διότι «ούτε ψυχικά ούτε σωματικά θα μπορούσε να υπομείνει αυτή την κατάσταση [για] πολύ χρόνο».

ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑΣ;

Άραγε, με βάση την ενδοτική στάση που βλέπουμε να τηρούν οι βρεφοποιημένοι λαοί απέναντι στην «ασφαλίτιδα» που καλλιεργούν οι κυβερνήσεις τους, υπάρχει ακόμη περιθώριο να αισιοδοξούμε ότι κάποια στιγμή η ανελέητη προπαγάνδα θα εξουδετερωθεί από ένα τσουνάμι αίφνης ενηλικιωμένων πολιτών;

Μόλις πληροφορηθούμε τι σημείωνε ο Σαράντος Καργάκος την 4η Ιανουαρίου 1984, σε ένα κείμενό του με αφορμή το «1984» του Τζωρτζ Όργουελ, η αισιοδοξία μας στερείται σοβαρού ερείσματος:2

«Το φοβερό με τις μοντέρνες δικτατορίες είναι πως κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το τέλος τους και οι πιο πολλοί δε θέλουν το τέλος τους. Στις καταναλωτικές κοινωνίες οι αλυσίδες είναι χρυσές, για να φέρνουν δήθεν τους ανθρώπους πιο κοντά και ανεπαισθήτως να τους δένουν πιο σφιχτά. Παλιότερα, κάθε μορφή τυραννίας έπεφτε, χάρη στην ανθρώπινη φύση που διψούσε για λευτεριά. Τώρα, η ανθρώπινη φύση κινδυνεύει από τον έλεγχο του λόγου και της σκέψης, καθώς και από τα μαζικά πρότυπα ζωής που προβάλλονται και επιβάλλονται παντού».

ΤΟ ΣΚΟΥΡΙΑΣΜΕΝΟ ΚΑΜΠΑΝΑΚΙ ΤΟΥ ΤΣΙΟΥΠΛΑΚΗ

Ότι μια φυσιολογική ζωή δεν μπορεί να στηρίζεται στην υδροκέφαλη, πόσω μάλλον στην απόλυτη, ασφάλεια, επισημαίνεται από τον Τσιουπλάκη στις καταληκτικές σκέψεις του δοκιμίου του:

«Παρά το ότι ο 20ός αιώνας κατά πολύ απόλυτο τρόπο και με περισσότερο πάθος από προηγούμενες εποχές παρουσιάζει την κοινή υλική διασφάλιση ενός κατά το δυνατό μεγαλύτερου αριθμού ανθρώπων σαν την υψηλότερη κοινωνική αξία, εν τούτοις οι άνθρωποι των ευημερουσών χωρών έχουν λησμονήσει την απλή αλήθεια που ισχύει για όλες τις εποχές: Το γεγονός ότι η ζωή, άσχετα από τη μορφή και το επίπεδο όπου ανήκει, περιέχει μέσα της τόσο την τάση για διατήρηση και διασφάλιση, [όσο] και το αίσθημα του κινδύνου, της ριψοκινδυνεύσεως και της αβεβαιότητας.

Ακόμη και στη φαινομενικά κατά τον καλύτερο τρόπο διασφαλισμένη κατάσταση, παραμένει η ζωή συνεχώς εκτεθειμένη στο ανυπολόγιστο και το άγνωστο. Στα λόγια του Nietzsche περί του “επικινδύνως ζην” αποκαλύπτεται, με μια προσεκτική παρατήρηση, μια ταυτολογία, σαν μια διπλή σε έννοια λέξη, που λέει δύο φορές το ίδιο πράγμα. Γιατί η ζωή είναι βέβαια ήδη κίνδυνος, είναι και παραμένει πάντοτε κάτι ριψοκίνδυνο, κάτι που προκύπτει διαρκώς από την αλληλεπίδραση απειλής και ασφάλειας, ένα μεταξύ υπολογισμένου και αβέβαιου».

Δυστυχώς, ο Τσιουπλάκης δεν εισακούσθηκε. Από την οπτική της τρίτης δεκαετίας του 21ου αιώνα, η οποία έχει σφραγισθεί από το αμόκ για την απόλυτη ασφάλεια, την θεοποίηση του δόγματος «τάξη και ασφάλεια» και την αναβίωση της αυταρχικής θεωρίας περί της μηδενικής ανοχής, οι οξυδερκείς επισημάνσεις του για τον 20ό αιώνα φαντάζουν σήμερα σαν ένα σκουριασμένο καμπανάκι που, ενυλωμένο στο δοκίμιό του για την «Ασφάλεια και την Ελευθερία», θα πρέπει να φυλαχθεί ως κόρην οφθαλμού.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το ανωτέρω κείμενο αποτελεί εμπλουτισμένη μορφή του άρθρου που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, 17 Δεκεμβρίου 2023, σελ. 57.