Από τον πολύ αγαπητό φίλο Στέλιο Παπαθεμελή ελάβαμε την πιο κάτω εποστολή την οποία αναρτούμε αυτούσια.

Για να μην ξεχνάμε τι μας έταζαν

«Αποστολή εξετελέσθη» του Στέλιου Παπαθεμελή* «Εν αρχή ήν» ο γνωστός και μη εξαιρετέος Πιέρ Μοσκοβισί. Έγραψε στη  γερμανική «Die Welt» ότι τα ακατανόμαστα Μνημόνια που επεβλήθησαν στη χώρα μας «ήταν ένας οκτάχρονος εφιάλτης»! Και εξομολογείται, χωρίς ασφαλώς τύψεις «πως δεν αισθανόταν καλά, όταν πίσω από τις πόρτες αποφάσιζαν κάποτε για το μέλλον εκατομμυρίων Ελλήνων». «Από δημοκρατική σκοπιά, αυτό ήταν σκανδαλώδες, διότι μόνο λίγοι υπουργοί ήταν επαρκώς ενημερωμένοι και είχαν συγκεκριμένη εντολή» συνεχίζει, για να καταλήξει: «ορισμένες ιδιαίτερα ακραίες και προσωπικές θέσεις έβλαψαν και τη σχέση μας με τους Έλληνες και οδήγησαν μάλιστα στο να αποφασίσει το Eurogroup ιδιαίτερα σκληρές μεταρρυθμίσεις». Η πρόεδρος της Αργεντινής κάτι ήξερε αυτή για να τα λέει αυτά… Κατά καιρούς ο ίδιος έχει μιλήσει για «λάθος συνταγή», την οποία ΔΝΤ, Eurogroup, Κομισιόν και όλο το κακό συναπάντημα δεν καταδέχτηκαν ποτέ να διορθώσουν. Γράφεται, ότι ο Γάλλος ορέγεται τη θέση του Γιουνκέρ και θέλει την ψήφο μας. Γι’ αυτό τα πλεονάζοντα προσκυνήματα απέναντί μας… Μετά την «Welt» η σειρά του «Spiegel» με τον κυνικό τίτλο: Operation gelungen – Land stirbt  = Αποστολή εξετελέσθη – Η χώρα [η Ελλάδα] πεθαίνει! Το περιοδικό επισημαίνει ότι το 2060 οι Έλληνες πρέπει να εξοφλήσουν τα χρέη τους, αλλά «παραδόξως παραβλέφτηκε το σημαντικότερο πως χρέη μπορεί να αποπληρώσει μόνο μία χώρα που αναπτύσσεται». Η Ελλάδα όμως συρρικνώνεται. Ο αρθρογράφος περιγράφει με μελανά χρώματα την ακάθεκτη δημογραφική μας κατάρρευση.  Και επισημαίνοντας τις ανειλημμένες – κακή τη μοίρα – υποχρεώσεις μας ως το 2060 να κατορθώνουμε παρά τα επαληθευμένα χάλια μας, πλεονάσματα της τάξεως του 3,5% ετησίως, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων να εμβάζουμε στους δανειστές, εκτιμά ότι παρόμοιος στόχος είναι δύσκολος και για «πετυχημένη χώρα» και φυσικά αδύνατος για μας! Μας έχουν σύρει οι διεθνείς τοκογλύφοι σε ό,τι είναι αδύνατο, ανέφικτο για μας.  Αλλά «το αδύνατον διώκειν μανικόν» κατά τον  Μάρκον Αυρήλιο (=το να επιδιώκεις το αδύνατο είναι τρέλλα). Πόσο μάλλον να στο επιβάλλουν οι άλλοι. Γι’ αυτό ο σοφός αυτοκράτωρ καταλήγει ότι είναι «αδύνατον το τους φαύλους μη τοιαύτα ποιείν» (=είναι αδύνατο να μην κάνουν τέτοιες κακίες οι φαύλοι). Στο μεταξύ οι καλοί μας εταίροι και σύμμαχοι που έπεισαν τους Τσίπρα-Κοτζιά μας να αποδεχτούν την καταχθόνια συμφωνία των Πρεσπών βυσσοδομούν στα αποκαλούμενα Δυτικά Βαλκάνια για ρυθμίσεις που ανατρέπουν την ισορροπία δυνάμεων στη περιοχή και έχουν ως σημείο αναφοράς το σχέδιο της Μεγάλης Αλβανίας. Μεθοδεύσεις με εργαλείο το Κόσσοβο για την υλοποίηση του γνωστού οράματος περί «Μεγάλης» ή «Φυσικής» Αλβανίας. Το ζήτημα δεν είναι τι μηχανεύεται ο αλβανικός παράγων, εξ ορισμού από μόνος του αδύναμος, αλλά τι δολιεύονται ισχυρά κέντρα (διάβαζε Βερολίνο) που δραστηριοποιούνται πάντοτε, αλλά, ιδίως τελευταία με σατανικές μεθοδεύσεις. Ο Ζάεφ εξ άλλου, γνωστό ανάστημα της καγκελαρίου, «τιτιβίζει» ασταμάτητα για τη…νίκη του και προπαγανδίζει στους αλβανοσλάβους υπηκόους του ότι «Η Μακεδονία [όπως το διαβάζετε και το ακούτε], θα είναι μέρος μιας Ενωμένης Ευρώπης για πάντα»!!! Εξ άλλου η τουρκική επιθετικότητα άρχισε να εκδηλώνεται τώρα σε πρωτόγνωρους τομείς όπως η αλιεία. Αδίστακτες οι τουρκικές παραβιάσεις. Το Ελληνικό Ινστιτούτο «Αρχιπέλαγος» καταγγέλλει: «Περισσότερο προκλητική από τη στάση των τουρκικών αλιευτικών θεωρούμε την αδιαφορία και την ανεπάρκεια των ελληνικών αρχών, δεδομένου ότι παρόλες τις επανειλημμένες καταγγελίες που λαμβάνουν καθημερινά από πολίτες, αλιείς, τουριστικά σκάφη και από το Ινστιτούτο «Αρχιπέλαγος» επί μία εβδομάδα δεν είναι σε θέση να απωθήσουν τα τουρκικά αλιευτικά από τα ελληνικά χωρικά ύδατα»! Τα τουρκικά αλιευτικά καταστρατηγούν κάθε νομιμότητα. Τα αλιευτικά αποθέματα και το όλο οικοσύστημα λεηλατούνται από τους γείτονες.  Κυριαρχεί η γραμμή «μη εμπλοκή και μη σύλληψη» των τούρκων παραβατών «δια τον φόβο ενός επεισοδίου».          Έτσι όμως καταντούμε οικεία βουλήσει ξέφραγο αμπέλι. Και στα απλά όπως και στα σύνθετα μάς έχει ρημάξει ο αυτοκτονικός κατευνασμός. Περιφρονούμε τον εγκυρότερο Δάσκαλο της πολιτικής σκέψης, τον Θουκυδίδη: «Πέφυκε γαρ και άλλως άνθρωπος το μεν θεραπεύον υπερφρονείν, το δε μή υπείκον θαυμάζειν(III,39,5). Και στην έξοχη μετάφραση τού άλλου μεγάλου Έλληνα τού Ελευθερίου Βενιζέρου: «Διότι φύσει ο άνθρωπος καταφρονεί γενικώς τούς κόλακας και θαυμάζει τούς μη υποκύπτοντας». «Και ου τοις άρχειν βουλομένοις μέμφομαι, αλλά τοις υπακούειν ετοιμοτέροις ούσιν. Πέφυκε γαρ το ανθρώπειον δια παντός άρχειν μεν του είκοντος, φυλάσσεσθαι δε το επιόν»(IV,61,5). Και κατά Βενιζέλον: «Ούτε μέμφομαι εκείνους πού θέλουν να άρχουν, αλλ’ εκείνους που είναι υπερβολικά πρόθυμοι να υποτάσσωνται εις τούς άλλους. Διότι φυσικόν είναι ανέκαθεν εις τον άνθρωπον να επιβάλλη την εξουσίαν του εις τους υποκύπτοντας, αλλά ν’ αμύνεται εναντίον των επιδρομέων»! *Πρόεδρος Δημοκρατικής Αναγέννησης Το άρθρο δημοσιεύτηκε σε εφημερίδα της Θεσσαλονίκης Κυριακή 19/8/18

Τελικά η Ομορφιά κατά τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη είναι…

Από το 7^ο κεφάλαιο η Ομορφιά, (Κάλλος) είναι η αναντίρρητη αλήθεια, η επιτυχία ζωντανή, ή επί το ελληνικότερον, η Ευδαιμονία, είναι μυστηριώδης, Αρμονία και Χάρη.

Η Ομορφιά μας ανάγει στην Υπερουράνια, Υπερκόσμια αίσθηση του κόσμου. Όσον αφορά την Ευδαιμονία συνυπάρχει απαραίτητα με το Ήθος, τη Φρόνηση, την Ηθική Κρίση και την Ηθική αίσθηση κατά τον Αριστοτέλη. Το δε Ήθος το ορίζουν και το αποδεικνύουν οι πράξεις του ανθρώπου, όχι οι προθέσεις και τα συναισθήματά του. Τα δύο τελευταία κι αν υπάρχουν απέχουν από την αντικειμενικότητα και δεν αποδεικνύονται παρά μόνο μέσα από την πράξη και τη συμπεριφορά.

Η Φρόνηση ξεκινάει από την αρετή και μόνο αν αυτή υπάρχει σαν προϋπόθεση το πρόσωπο παίρνει τις σωστές ηθικές αποφάσεις.

Ο μη ενάρετος είναι λογικό και αναμενόμενο ότι ακόλαστες, διεστραμμένες και ανήθικες αποφάσεις θα παίρνει οι οποίες φυσικά μόνο όμορφες δεν είναι. Όμως έχει το θράσος και την αισχρή συμπεριφορά να τις διαφημίζει σαν φυσιολογικές και ορθά διαπραττόμενες πράξεις και συμπεριφορές. Π.χ. την παιδοφιλία του, την κτηνοβασία και ιδιαίτερα την ομοφυλόφιλη σεξουαλική διαστροφή αλλά και πλήθος άλλων… Για όλα αυτά έχουμε όλο τον χρόνο να τα αναλύσουμε δικό μας.

Ο Αριστοτέλης, ο φιλόσοφος του μέσου κι του μέτρου, καθορίζει πως η Σωφροσύνη είναι το μέσο μεταξύ της αναισθησίας και της ακολασίας όπως και η μεγαλοπρέπεια μεταξύ χυδαιότητας και μικροπρέπειας.

Και μόνο αυτά τα δύο πιο πάνω αναφερθέντα ζεύγη ακροτήτων να λάβουμε υπόψη, αναισθησία-ακολασία ·αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης τις διαστρεβλώσεις του Ωραίου και της Ομορφιάς που καταλήγει να λατρέψει και να γίνει μύστης τους ο παραπλανημένος και διεστραμμένος άνθρωπος της πτώσης, ο απόγονος του αρχέτυπου συμπλέγματος των πρωτοπλάστων. Για τα αναρίθμητα είδη των  διαστροφών, ασχημοσύνης και κακοποίησης της Ομορφιάς θα αναφερθούμε εξειδικευμένα σε άλλα κεφάλαια.

Οι κοινωνικές εκδηλώσεις με την έννοια της διασκέδασης, είναι επιτρεπτή ίσως και αναγκαία, αλλά ενδέχεται να καταλήξει στις σωματικές ηδονές· για παράδειγμα ένα πάρτι φοιτητών κολεγίου να  εξελιχθεί στο κάπνισμα μαριχουάνας και ομαδικό όργιο ερωτικού παραληρήματος.

Μόνο η Φιλοσοφία, λέγει ο Αριστοτέλης, χαρίζει καθαρή, σταθερή και διαρκή απόλαυση, Ευδσιμονία που έχει να κάνει με νοητικές και πνευματικές ασχολίες όπως η προσπάθεια για την ανεύρεση της αλήθειας. Σήμερα ιδιαίτερα με το χάος της υπερπληροφόρησης χρειάζεται φοβερή επιμονή και αγώνας για να ξεκαθαρίσει κανείς το τρολλάρισμα από την γνήσια πληροφορία στο διαδίκτυο. Αλλά και να διασταυρώσει την προέλευση των ειδήσεων στα κατ’ εξοχήν παραπλανητικά μίντια, ιδίως την τηλεόραση.

Οι πολιτικοί, οι στρατιωτικοί, ο λαός σαν μάζα, δεν έχουν εξ αιτίας των ασχολιών τους ούτε χρόνο, ούτε διάθεση, πολύ περισσότερο βάθος στοχασμού, ώστε να ασχοληθούν με τη Φιλοσοφία και φυσικά ούτε από μακριά δεν δύνανται ν’ αγγίξουν την αυθεντική Ευδαιμονία.

Καταλήγει δε σ’ ένα πολύ προχωρημένο για την εποχή του συμπέρασμα σαν να ήταν γνώστης της εβραϊκής Βίβλου και αναντίρρητα προφήτης για τους ειδωλολάτρες Έλληνες:

«Τα ανθρώπινα πάθη οφείλονται στη μειωμένη επίδραση της Φρόνησης, στην υποτίμηση της αξίας της Ηθικής Αρετής και του Ηθικού Νόμου».

Προϋπόθεση για να οδηγηθεί κάποιος στην Ευδαιμονία είναι να αναπτύξει τον νου του. Ο νους είναι το θεϊκό στοιχείο το οποίο περιέχει την Χάρη, τη δωρεά των θεών, που οδηγεί στην Ευδαιμονία. Χωρίς το θεϊκό στοιχείο, δεν γεμίζει από θεϊκή ενέργεια η οποία προαπαιτεί τον ΣΤΟΧΑΣΜΟ οποίος είναι στην ουσία προσευχή και επίκληση του θείου, κάτι σαν τη νοερά προσευχή των χριστιανών. Και καταλήγει ότι η Ευδαιμονία είναι το τελικό όριο της ομορφιάς, έκστασης και ευτυχίας στο οποίο μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος και εμπερικλείει μέσα της την Αρετή, τη Σωφροσύνη και οδηγεί στο ηθικώς πράττειν. 

Για ΣΤΟΧΑΣΜΟ ομιλεί και ο Πλάτωνας. Η ανθρώπινη ομορφιά σε οδηγεί στη μέθεξη της μοναδικής, ακέραιης και αιώνιας ανάλλαγης (μη ανταλλασσόμενης με τίποτα) Ομορφιάς η οποία υπάρχει στον υπερουράνιο τόπο, τον Παράδεισο ή κήπο της Εδέμ.

Το ταιριαστό και το πρέπον συνδέεται πάντα με την ουσία της Ομορφιάς κι όχι την φαινομενική κι επιφανειακή.

Η Ομορφιά καθορίζει την χρησιμότητα και η Ασχήμια το μη χρήσιμο. Μια ορχιδέα για παράδειγμα στην άνθησή της είναι πανέμορφη για επίδειξη σε σημαντικές ανθρώπινες κοσμικές εκδηλώσεις. Μόλις όμως μαραθεί είναι άχρηστη, άσχημη και πετιέται στα σκουπίδια.

Η υπερουράνια όμως Ομορφιά είναι αυθεντική, αιώνια, άναρχη, ατελεύτητη, ανάλλαγη (δεν αλλοιώνεται ποτέ) και συνδέεται με την ουσία των πραγμάτων και το αγαθό.

Τα όμορφα υλικά αντικείμενα μεταλαβαίνουν και αφομοιώνουν μέρος από την Ομορφιά αλλά τελικά γερνούν και αχρηστεύονται όπως μια όμορφη γυναίκα όταν γερνάει, σε αντίθεση με την υπερουράνια Ομορφιά η οποία ούτε λιγοστεύει, ούτε περισσεύει, ούτε παθαίνει κάτι. Συνυπάρχει με το Αγαθό αξεχώριστα και χαρακτηρίζεται από την ιδιότητα της Πολλότητας (παίρνει πολλές μορφές και όψεις). Κρίνει δεν κρίνεται γιατί είναι αΐδια, τοποθετεί δεν τοποθετείται γιατί είναι άπειρη, ούτε μεταβάλλεται σαν αιώνια. Εκπροσωπεί την Τάξη, την Αρμονία, την Ευρυθμία και χαρίζει ακέραιη και σίγουρη ηδονή.  

Για να γίνει κάτι χρήσιμο πρέπει να   σαν κίνητρα το αγαθό και καλό στην αφετηρία του. Τότε το χρήσιμο είναι όχι μόνο αγαθό αλλά και ωφέλιμο και η αιτία του είναι η Ομορφιά. Π.χ. για να κατασκευασθεί ένας ναός με λατρευτική χρησιμότητα, ο αρχιτέκτονας κατασκευαστής πρέπει να ξεκινάει με αγαθές προθέσεις και με την προϋπόθεση να φτιάξει κάτι καλό και ωφέλιμο. Μπορεί να τα πετύχει όλα αυτά αν δεν εμπνέεται από  την αίσθηση της αιώνιας Ομορφιάς; Ποιος αναλαμβάνει να κατασκευάσει έναν Παρθενώνα ή μια άγια Σοφιά χωρίς να έχει σκεφθεί ότι «μέσα από το έργο μου θέλει μακαρίζειν με οι γενεές επί των γενεών»;

Η ομορφιά είναι ακουστική και οπτική ηδονή και το ίδιο ισχύει για όλες τις υπόλοιπες αισθήσεις. Η Ομορφιά έχει κύρος αντικειμενικό, ενυπάρχει σε όσα αντικείμενα πνευματικά, φυσικά, καλλιτεχνικά, τεχνητά δημιουργήματα ή έργα δίνουμε τον χαρακτήρα του όμορφου.

Η Ομορφιά δεν έχει απλώς αντικειμενική ύπαρξη αλλά υπεραντικειμενική και θεία προέλευση και ύπαρξη. Πρόκειται για μια ολότητα του Ωραίου που αγκαλιάζει το Σύμπαν, ό,τι καλό, ό,τι αγαθό, ό,τι αυθεντικό, γνήσιο και λατρεμένο υπάρχει στον κόσμο.

Έρως και Ψυχή του Αντώνιου Κανόβα βρίσκεται στο Λούβρο. Η μέχρι αυτοθυσίας προσφορά του ερωτευμένου

Κι εδώ μπαίνει ο έρωτας, η λατρεία του Θεού και η αγάπη του άνδρα προς την γυναίκα και της γυναίκας προς  τον άνδρα.[1] Φθάνει μέχρι αυτοθυσίας και ηρωικής  προσφοράς  του ερωτευμένου προς το αντικείμενο της λατρείας του είτε ο Θεός είναι αυτός, είτε μια οντότητα κάλλους περιβεβλημένη απερίγραπτης ουράνιας ηδονής κι έκστασης. Η ηδονή αυτή δεν είναι σαρκική ή χοϊκή. Όσον αφορά την οργασμική ηδονή συνοδό της συνουσίας, είναι ένα ελάχιστο και δευτερεύον επιφαινόμενο που αφορά τους απλοϊκούς, επιφανειακά σκεπτόμενους και επιπόλαια βιούντες ανθρώπους της σειράς. Πρόκειται για ένα σκιώδες επιφαινόμενο της ουράνιας ηδονής την οποία βίωναν οι Πρωτόπλαστοι, και δυστυχώς μέσα στην αμφιθυμία τους να φάνε ή όχι τον απαγορευμένο καρπό, προτίμησαν το ψεύδος, να γίνουν θεοί και την απώλεσαν. Κέρδισαν τον θάνατο αντί την αιωνιότητα. Ο πειρασμός της δύναμης, της άκρατης εξουσίας, της φαντασίωσης να γίνουν θεοί στη θέση του Θεού, φάνταζε στην ανώριμη συνείδησή τους ως η υπέρτατη ηδονή, ο απόλυτος θρίαμβος. Και τα έχασαν όλα…

Οι κοινοί θνητοί, οι αφιλοσόφητοι, οι στερούμενοι στοχασμού και περισυλλογής, ταυτίζουν τα ομοιώματα με την καθ’ εαυτό Ομορφιά. Τι σχέση μπορεί να έχει το αιώνιο και τέλειο με μια όμορφη για παράδειγμα γυναίκα-καλλονή η οποία αν και ίδια όταν γεράσει γίνεται άσχημη κι αποκρουστική; Τι από τα δύο ισχύει; Το ίδιο αντικείμενο είναι ωραίο και άσχημο, πως μπορεί να είναι και τα δυο;

Μέσα στον πεπερασμένο χρόνο των θνητών αυτό μπορεί να συμβαίνει γιατί πρόκειται για ένα ομοίωμα, είδωλο ομορφιάς όχι για την πραγματική, υπερκόσμια κι ατελεύτητη Ομορφιά. Στον άνθρωπο η αιώνια ψυχή του είναι δυνατό σαν αιώνια που είναι να έχει αιώνια ομορφιά ή ασχήμια ενώ η σωματική ομορφιά έρχεται και παρέρχεται.

Μόνο η ατελεύτητη κι υπερβατική Ομορφιά είναι μοναδική, ενιαία κι ανάλλαγη στην ουσία της. Όλα τα θεωρούμενα θνητά και υλικά δημιουργήματα μεταλαβαίνουν τα  όμορφα στοιχεία τους από την αιώνια Ομορφιά, του ουράνιου κόσμου η οποία αποτελεί το υπερβατικό αρχέτυπο του κόσμου-κοσμήματος, πάντα συνυπάρχουσα με το αγαθό. Απαραίτητη προϋπόθεση για να τα νιώσει κάποιος αυτά να προηγείται η κάθαρση πνεύματος και ψυχής ώστε να φτάσει κάποιος στη θέαση της ιδανικής Ομορφιάς. Να ξεφύγει από τις γήινες αγκυλώσεις, την προσωπική του νεύρωση και τις μάταιες καθημερινές ενασχολήσεις-οχλήσεις.

Τότε σου αποκαλύπτεται η Ομορφιά αιφνίδια και φτάνεις στην έκσταση, στην καρδιά της άναρχης, ατέλειωτης και ανάλλαγης ύπαρξής της. Αυτή παραμένει πάντα η ίδια, πάντα μέσα στην ουσία της, αιώνια, ενώ όσα μεταλαβαίνουν από αυτή γηράσκουν, ασχημαίνουν χάνονται. Όπως το πανάκριβο απαστράπτον παιχνίδι που χαρίζεται σ’ ένα παιδί και νιώθει ευτυχισμένο από τη λάμψη του, όμως όταν μετά από λίγο χρόνο φθαρεί, σπάσει ή το βαρεθεί, το θεωρεί άσχημο και το παραμελεί ή το πετάει στα άχρηστα γιατί έπαψε να δείχνει λαμπερό και καινούργιο.

Φύση, Τέχνη, Σοφία και Γνώση υποτάσσονται στην υπέρτατη Ιδέα της Ομορφιάς και τείνουν στο αμετάβλητο, όπως ένα έργο τέχνης π.χ. ο Παρθενώνας, το οποίο τείνει να υψωθεί στον υλικό κόσμο σε τέτοιο βάθρο μεγαλείου και δόξας που να μην το αγγίζει ο φόβος της κατάρρευσης, ο νόμος της φθοράς και του θανάτου. Παραμένει μοναδικό και αιώνιο αρχιτεκτόνημα όπως η ουσιαστική Ομορφιά.

Όμως τα δεσμά των αισθήσεων είναι πολύ ισχυρά για να την αγγίξουμε και απαιτείται επίμοχθος αγώνας. Κι όταν φτάσει κανείς στη θέαση, ξεπεράσει τις απατηλές παραστάσεις των αισθητών, τότε φθάνει στο γνήσιο, αυθεντικό κι ελεύθερο τρόπο ζωής, χωρίς να προσκολλάται σε σκιές και ψευδαισθήσεις ή φαντασιώσεις. Ξεκινά ο ενδιαφερόμενος από τον ορθό λόγο την καθαρή σκέψη, για να αγγίξει την ενσυναίσθηση και τη συναισθηματική αφομοίωση,, έρχεσαι αντικριστά με την ουσία του Θεού και των πραγμάτων αλλά και του εαυτού σου.

Η πραγματική Ομορφιά είναι η αποκάλυψη του ασύλληπτου Τριαδικού Θεού στα αδύναμα να τον αντικρίσουν μάτια μας γι’ αυτό οι πιο πολλοί δείχνουν πρόθυμοι να λατρέψουν όμορφα, υλικής φύσης ομοιώματα-είδωλα, την κτίση παρά τον Κτίσαντα, τις σκιές στο Σπήλαιο του Πλάτωνα παρά το φως, την ελευθερία, την ομορφιά και την ουσιαστική χαρά της ζωής.[2]

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Τα επόμενα κεφάλαια θα αφορούν τις στρεβλώσεις που η πλειοψηφία των ανθρώπων κάνει. Θα προσπαθήσουμε να δείξουμε, συγκρίνοντας με όσα ως τώρα αναφέραμε, τις διαστροφικές αλλοιώσεις που οι πολλοί επιφέρουν στην ανάλλαγη, αυθεντική Ομορφιά.

[1]Το άγαλμα «Έρως & Ψυχή» είναι ένα έργο του Antonio Canova και βρίσκεται στο Λούβρο.

Το μαρμάρινο γλυπτό αναπαριστά στιγμιότυπο από τον δημοφιλή ελληνικό μύθο του Έρωτα και της Ψυχής, και συγκεκριμένα τη στιγμή που ο Έρωτας ξαναζωντανεύει την Ψυχή. Είναι επίσης ευρέως γνωστό και σαν «Η Αναγέννηση της Ψυχής από το Φιλί του Έρωτα». Σύμφωνα με την εκδοχή του Απουλήιου, ο μύθος του Έρωτα και της Ψυχής ξεκινά από τον φθόνο της Αφροδίτης, μητέρας του Έρωτα.

Η Ψυχή και οι 2 αδελφές της, κόρες ενός βασιλιά, είναι φημισμένες για την ομορφιά τους. Η ομορφιά της Ψυχής ήταν θεϊκή και γι’ αυτόν τον λόγο την ερωτεύονταν όλοι, άνθρωποι από όλο τον κόσμο έφταναν στο παλάτι για να τη δουν από κοντά και την τιμούσαν περισσότερο από τη θεά Αφροδίτη.

Τότε η Αφροδίτη θύμωσε και ζήτησε από τον γιο της, τον Έρωτα, να δηλητηριάσει τις ψυχές των ανδρών και να μην επιθυμούν την Ψυχή. Μόνο που δεν υπολόγισε πως και ο Έρωτας θα ερωτευόταν την Ψυχή.

Τα χρόνια περνούσαν και η Ψυχή δεν μπορούσε να βρει μνηστήρα. Οι γονείς της ζήτησαν χρησμό από τους Δελφούς, και εκεί ο Απόλλωνας, υπό την καθοδήγηση του θεού Έρωτα, έδωσε τον ακόλουθο χρησμό: «Η Ψυχή δεν προορίζεται για γυναίκα κανενός θνητού. Ο άντρας της την περιμένει στην κορυφή ενός βουνού, και είναι ένα αποκρουστικό τέρας, που κανείς, ούτε θνητός ούτε αθάνατος, δεν μπορεί να του αντισταθεί. Σκοπός της ήταν να την οδηγήσει σε δυνατό έρωτα με τον ασχημότερο των ανθρώπων, θεόφτωχο, πάντα άρρωστο και κακομοίρη».

Οι γονείς ακολούθησαν τον χρησμό και ετοίμασαν τη Ψυχή για τον γάμο. Ανέβηκαν ψηλά στο βουνό και από εκεί την παρέλαβε ο άνεμος Ζέφυρος, σταλμένος από τον Έρωτα. Η Ψυχή έχει παγιδευτεί στο παλάτι του Έρωτα και κάθε βράδυ ο ίδιος με χαμηλωμένα φώτα, για να μην τον δει, πλάγιαζε μαζί της.  Ήταν ωστόσο τόσο τρυφερός και καλόκαρδος, που η Ψυχή κατάλαβε ότι δεν μπορεί να είναι ένα αποκρουστικό τέρας, αλλά ο άντρας που επιθυμούσε σε όλη της τη ζωή.

Όταν επισκέφθηκε την οικογένειά της, οι αδερφές της την έπεισαν πως έπρεπε να δει το πρόσωπό του, και μάλιστα πως αφού δεν θέλει εκείνος να τον βλέπει, είναι ένα τέρας και θα τη σκοτώσει. Εκείνη λοιπόν, όταν γύρισε στο παλάτι, πήρε ένα λυχνάρι, έγειρε από πάνω του και καθώς φώτισε το πρόσωπό του με το λυχνάρι, είδε προς μεγάλη της έκπληξη τον πανέμορφο θεό Έρωτα. Η Ψυχή τα έχασε, το λυχνάρι έγειρε στο πλάι και καυτό λάδι χύθηκε πάνω στον Έρωτα. Ο Έρωτας ξύπνησε από τον πόνο και πέταξε μακριά, λέγοντάς της πως η καχυποψία της σκότωσε την αγάπη τους κι εξαφανίστηκε, όπως την είχε προειδοποιήσει. 

Η Ψυχή τον έψαξε παντού και έφτασε στη θεά Δήμητρα, που τη συμβούλευσε να μιλήσει στη θεά Αφροδίτη.

Η Αφροδίτη είχε φυλακίσει τον Έρωτα μέχρι να ξεχάσει την Ψυχή και να επουλωθεί η πληγή του από το καυτό λάδι. Είπε στην Ψυχή πως για να δει τον αγαπημένο της, θα έπρεπε πρώτα να περάσει τρεις δοκιμασίες (τα μαρτύρια μιας ψυχής ερωτευμένης), με βοηθούς την Ανησυχία και τη Λύπη. Της επέβαλε λοιπόν τρεις δοκιμασίες, για να αποδείξει την αξία της: να ξεδιαλέξει σπόρους δημητριακών, να μαζέψει μαλλί από άγρια πρόβατα και τέλος, το σημαντικότερο, να κατέβει στον Κάτω Κόσμο και να πάρει από την Περσεφόνη το ελιξίριο της νιότης για την Αφροδίτη, με την προϋπόθεση να μην ανοίγει το δοχείο του ελιξιρίου. Εκείνη δεν τήρησε τη συμφωνία, άνοιξε το δοχείο και έπεσε σε βαθύ ύπνο. Μέσα στο δοχείο ήταν τελικά ο Μορφέας. Ο Έρωτας έμαθε τα μαντάτα και έτρεξε στον Όλυμπο.

Ζήτησε από τον Δία να σώσει την Ψυχή. Ο Δίας, συγκινημένος από την αγάπη του θεού Έρωτα, την έκανε αθάνατη, επιτρέποντας σ’ εκείνον να ενωθεί μαζί της για πάντα. Η στιγμή που αποτυπώνεται στο γλυπτό είναι η στιγμή που ο Έρωτας ξυπνά την Ψυχή με ένα του φιλί.

[2]Μέρος αυτής της μελέτης λήφθηκε από την εργασία του Μανόλη Ανδρόνικου «Ο ΠΛΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΤΕΧΝΗ. Οι πλατωνικές απόψεις για το ωραίο και τις εικαστικές τέχνες».ΝΕΦΕΛΗ 1984.

Τι εστί τέλος των μνημονίων. Αυτά που δεν είπε ο Πρωθυπουργός όπως όλοι οι προηγούμενοι και οι επόμενοι…

ΖΗΤΩ ΒΓΗΚΑΜΕ ΑΠΟ ΤΑ ΜΝΗΜΟΝΙΑ! Πόση περισσότερη ξεφτίλα;
“Η χώρα μας εμφανίζεται σαν ένας σκελετός που «πανηγυρίζει» το τέλος της μνημονιακής περιόδου
Με ένα «εύγλωττο» και αιχμηρότατο σκίτσο σχολιάζει ο Guardian την έξοδο της Ελλάδας από το τρίτο Μνημόνιο, την οποία η κυβέρνηση «γιορτάζει» σήμερα ως μεγάλη επιτυχία.
Το σκίτσο του Μάρτιν Ρόουσον έχει τίτλο «Καλά νέα: Η Ελλάδα εξέρχεται από την λιτότητα» και απεικονίζει τη χώρα μας ως έναν σκελετό που πανηγυρίζει, κρατώντας μια ελληνική σημαία, το τέλος της μνημονιακής περιόδου.
Στο φόντο, αποστεωμένες φιγούρες Ελλήνων και αποκαΐδια θυμίζουν τις ολέθριες συνέπειες που είχε η πολυετής οικονομική κρίση στην ζωή των πολιτών της χώρας μας.”

Σε αναμονή του διαγγέλματος Τσίπρα για την έξοδο από τα μνημόνια…

“Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελάει, πατέρα, γιατί λάμπει ο ήλιος έτσι, γιατί φέγγει έτσι η μέρα; Γιατί σαν αυτή, παιδί μου, την ημέρα τη χρυσή που τη χαίρεσαι και συ, στέρεψε το μαύρο δάκρυ κλείσανε πολλές πληγές, αψηλώσανε τα στάχυα κι ένα γύρω όλα τα βράχια εγινήκαν ανθοβούνια και χρυσοπηγές.”

Κάπως έτσι παρουσίαζε την δικτατορία Μεταξά ο ύμνος της 4ης Αυγούστου. Κι όταν η εφημερίδα Ελευθερία στις 5 Αυγούστου 1945 δημοσίευε ένα αφιέρωμα στην επιβολή του καθεστώτος Μεταξά είχε τίτλους που απηχούσαν την αλήθεια: «Αυτή ήταν η μισητή δικτατορία της 4ης Αυγούστου» και «πώς ένας ελεύθερος λαός εδουλώθη από έναν ανάξιον, επίορκον βασιλέα». Tο αφιέρωμα στη μαύρη επέτειο συνέχιζε: «Σαν σήμερα ο Γεώργιος, που ήλθε στην Ελλάδα με ένα πλαστό δημοψήφισμα, καταπατούσε τον όρκον του και πρόδιδε την Ελλάδα σε μια συμμορία ασημοτήτων.»

Την εποχή εκείνη ήταν παλλαϊκή η απαίτηση να δικαστεί ως επίορκος ο βασιλιάς Γεώργιος, αλλά και όλοι όσοι συνέβαλλαν, συνεργάστηκαν, ή στήριξαν το φασιστικό καθεστώς Μεταξά. Αν είχε υλοποιηθεί αυτή η παλλαϊκή, δημοκρατική απαίτηση, θα είχε ξεφορτωθεί η πατρίδα μας το ξεπουλημένο πολιτικό προσωπικό και ίσως να γλιτώναμε τον εμφύλιο.

Όμως η ανεξάρτητη δικαιοσύνη επελήφθη αυτεπάγγελτα του όλου θέματος και άσκησε δίωξη εναντίον της εφημερίδας για προσβολή εθνοπατέρων. Η δίκη της Ελευθερίας αποτέλεσε μνημείο υποτέλειας της ελληνικής δικαιοσύνης στους ξένους και εγχώριους δυνάστες του ελληνικού λαού.

Από τότε έως σήμερα.

Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Τσίπρας σήμερα θέλει να μας πουλήσει το παραμύθι της εξόδου από τα μνημόνια. Με το ίδιο αφήγημα της δικτατορίας Μεταξά. Δεν αψηλώσανε τα στάχυα κι ένα γύρω όλα τα βράχια εγινήκαν ανθοβούνια και χρυσοπηγές, αλλά κατά τη σημερινή εκδοχή του παλιού φασιστικού ύμνου βγαίνουμε από τα μνημόνια με ανάπτυξη και καλύτερες μέρες για όλους μας.

Τι συμβαίνει στ’ αλήθεια. Οι Ευρωπαίοι θέλουν την Ελλάδα να ακολουθήσει ακόμη πιο σκληρή περιοριστική πολιτική σε βάρος του ελληνικού λαού, χωρίς να είναι υποχρεωμένοι σαν δανειστές να χρηματοδοτούν την κάλυψη των δανειακών αναγκών της χώρας. Θέλουν την Ελλάδα να βγει στις αγορές και να δανειστεί όσα τους οφείλει με διπλάσια, τριπλάσια, ή τετραπλάσια επιτόκια. Με τα μνημόνια, μνημόνια. Κι όλα αυτά πρέπει να τα εκλάβουμε ως πρόοδο.

Η Ελλάδα καλείται να παράξει υπό καθεστώς σκληρής επιτήρησης με τριμηνιαίες αξιολογήσεις για την περίοδο 2018-2022 άνω των 36 δις ευρώ επιπλέον με όρους ΑΕΠ για να αρπάξουν οι δανειστές 42 δις ευρώ με τη μορφή δημοσιονομικών πλεονασμάτων. Η αρπαγή αυτή έχει βαφτιστεί οικονομική άνοδος και ανάπτυξη!

Στα τέλη του Οκτωβρίου θα έχουμε και την πρώτη επίσκεψη του δήθεν μεταμνημονιακού «κουαρτέτου» με σκοπό την αξιολόγηση της πιστής εφαρμογής των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η κυβέρνηση, αλλά και την προετοιμασία του νέου προϋπολογισμού. Κάθε τρίμηνο θα έχουμε το ίδιο βιολί. Αξιολόγηση, εκβιασμούς και νέα πρόσθετα μέτρα.

Και μην τολμήσει κανείς να πει το γνωστό, άλλαξε ο Μανωλιός κι έβαλε τα ρούχα του αλλιώς, διότι είναι σίγουρο ότι θα επιληφθεί η δικαιοσύνη. Αφού πρώτα επέμβει η άμεσος δράση των απανταχού ηλιθίων και επιτηδείων.

Ο Μάρτιν Σουλτς σε συνέντευξή του στην Καθημερινή (20/8) προφανώς τον έχουν πείσει ότι απευθύνεται σε λαό ηλιθίων ή επιτηδείων, όπως είναι οι πολιτικοί και οι δημοσιογράφοι αυτής της χώρας, αλλιώς δεν εξηγείται ο τρόπος που απαντά στα παρακάτω ερωτήματα:

«Ερώτηση: Ο Αλέξης Τσίπρας συνεχώς τονίζει ότι από την 21η Αυγούστου η Ελλάδα επανακτά την οικονομική της κυριαρχία. Λέει όλη την αλήθεια στον ελληνικό λαό;

Απάντηση: Νομίζω ότι ναι. Εάν ορίσουμε ως ανεξαρτησία, όταν μια χώρα χρηματοδοτεί από τις αγορές και πάλι τον προϋπολογισμό της και τα ελλείμματά της από δάνεια άλλων χωρών, τότε γίνεται λόγος για ανάκτηση μεγάλου τμήματος ανεξαρτησίας.

Ερώτηση: Εποπτεία θα συνεχίσει να υφίσταται;

Απάντηση: Δόθηκαν τεράστια δάνεια, είναι φυσικό. Ακόμη και άλλες χώρες που πήραν μεγάλα προγράμματα στήριξης βρίσκονται υπό επιτήρηση. Δεν θα γίνει κάτι διαφορετικό από ότι σε ανάλογες περιπτώσεις.»

Ανεξαρτησία λοιπόν είναι να χρηματοδοτείς τα ελλείμματα του προϋπολογισμού απευθείας από τις αγορές κι όχι από δάνεια ξένων χωρών. Διότι, όπως συμβαίνει σε ανάλογες περιπτώσεις, όσες χώρες πήραν μεγάλα προγράμματα στήριξης βρίσκονται υπό επιτήρηση. Τάδε έφη Μάρτιν Σουλτς, επιβεβαιώνοντας ότι μας θεωρεί ηλίθιους.

Το καθεστώς επιτήρησης το επινόησε η Ευρωπαϊκή Ένωση. Πριν από την ΕΕ τέτοιο καθεστώς επιτήρησης το εφάρμοζαν μόνο οι αποικιακές δυνάμεις εναντίον των πιο αδύναμων χωρών μετά από πολέμους, ή ανοιχτές ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις.

Η ΕΕ επανέφερε το καθεστώς επιτήρησης από την εποχή της αποικιοκρατίας και μάλιστα στη χειρότερη δυνατή μορφή του. Σε μια μορφή που ούτε καν το ΔΝΤ δεν τολμά να επιβάλει στις χώρες όπου επεμβαίνει προς το συμφέρον των δανειστών.

Εκτός κι αν ξέρετε άλλη χώρα να έχει ιδιωτικοποιήσει το σύνολο του δημοσιονομικού μηχανισμού είσπραξης κρατικών εσόδων μέσω της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσιονομικών Εσόδων (ΑΑΔΕ). Η ΑΑΔΕ θυμίζουμε ότι δίνει λογαριασμό αποκλειστικά στους δανειστές και αποστολή της είναι να συγκεντρώνει το σύνολο των κρατικών εσόδων (ακόμη και τα πρόστιμα της τροχαίας) προκειμένου να τα αποδώσει στη διαχείριση των ξένων δανειστών. Οι εκταμιεύσεις για την κάλυψη των κρατικών δαπανών, γίνονται πρώτα από τους δανειστές και ύστερα από τους εγκάθετους της κυβέρνησης.

Κι αφού η ανεξαρτησία έρχεται με την προσφυγή μιας χώρας στις αγορές προκειμένου να καλύψει τα δημοσιονομικά της ελλείμματα, τότε η Ελλάδα με το υψηλότερο δημόσιο χρέος, το οποίο πλέον ξεπερνά το 180% του ΑΕΠ από 129% το 2009, θα πρέπει να συγκαταλέγεται στις πιο ανεξάρτητες χώρες του πλανήτη. Αρκεί να αρχίσουν να την δανείζουν ξανά οι κερδοσκόποι και οι τοκογλύφοι των αγορών.

Και φυσικά όποιος είναι παντελώς ηλίθιος ώστε να πιστεύει τον Μάρτιν Σουλτς, ή παντελώς επιτήδειος για να επιδιώκει το κέρδος μέσα από την ολοκληρωτική καταστροφή μιας χώρας, θα πρέπει να είναι πανευτυχής με το γεγονός ότι τόσο η ένταξη στην ευρωζώνη, όσο και το μνημονιακό καθεστώς κατοχής εκτίναξαν το συνολικό εξωτερικό χρέος της χώρας.

Δείτε το διάγραμμα που παραθέτουμε, το οποίο δείχνει την καθαρή διεθνή επενδυτική θέση της Ελλάδας ως % επί του ΑΕΠ. Η καθαρή διεθνής επενδυτική θέση δείχνει τη διαφορά ανάμεσα στα κεφάλαια που εισρέουν στη χώρα από το εξωτερικό με τα κεφάλαια που εξέρχονται από την χώρα. Η Ελλάδα υπήρξε ιστορικά χώρα υποδοχής ξένου κεφαλαίου και σ’ αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο η ιμπεριαλιστική εξάρτηση της χώρας, αλλά και οι χρεοκοπίες της.

Με την ένταξη της Ελλάδας στην ευρωζώνη η εξάρτηση από την εισροή κερδοσκοπικών κεφαλαίων από το εξωτερικό εκτινάχθηκε όσο ποτέ πριν. Ολόκληρη η ελληνική οικονομία εξάρτησε την επιβίωσή της από την εισροή ξένου κεφαλαίου, το οποίο εισερχόταν για να κερδοσκοπήσει πρωτίστως με τραπεζικά χαρτιά, αμοιβαία και κρατικά ομόλογα χρέους. Κι αυτός ήταν ο βασικός λόγος που η Ελλάδα αναπόφευκτα οδηγήθηκε σε χρεοκοπία.

Η καθαρή εισροή του ξένου κερδοσκοπικού κεφαλαίου στην Ελλάδα αντιστοιχούσε στο 52% του ΑΕΠ το 2001. Έφτασε στο 90% το 2009. Και το 2017 βρέθηκε στο 142% του ΑΕΠ. Με άλλα λόγια για να επιβιώσει από εδώ και μπρος η Ελλάδα ως οικονομία θα πρέπει να προσελκύει καθαρά κεφάλαια από το εξωτερικό 40% πάνω από το ΑΕΠ της.

Που κατευθύνεται αυτό το ξένο κεφάλαιο; Μήπως κατευθύνεται σε πρωτογενείς επενδύσεις; Ούτε κατά διάνοια.

Το ξένο κεφάλαιο προσελκύεται κατά 90% σε επενδύσεις χαρτοφυλακίου, δηλαδή σε εξαγορές χαρτιών, όπως και στην αναχρηματοδότηση του χρέους της Ελλάδας. Με άλλα λόγια η Ελλάδα για να συνεχίσει να προσελκύει ξένα κεφάλαια θα πρέπει να ενισχύσει το ξεπούλημα των πάντων, δημόσιου και ιδιωτικού τομέα – αυτό εννοούν με τον όρο «διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις» οι ξένοι επιτηρητές – και να συνεχίσει να χρηματοδοτεί από τις αγορές το αυξανόμενο χρέος της.

Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα προκειμένου να συντηρήσει τον δραστικά μειούμενο πληθυσμό της στο σημερινό επίπεδο των εισοδημάτων, θα πρέπει να έχει να πουλά και ταυτόχρονα να φορτώνεται με νέα χρέη.

Για πόσο;

Για όσο θα υπάρχει ακόμη ικανός πληθυσμός να δουλεύει με όρους λαθρομετανάστη και για όσο θα έχει η χώρα να πουλά διαθέσιμα περιουσιακά στοιχεία. Κρατική περιουσία, ιδιωτική, δικαιώματα υλικά και άυλα επί της επικράτειάς της, εθνικό έδαφος. Όλα στο σφυρί.

Αυτό θα πει ανεξαρτησία κατά Μάρτιν Σουλτς, Τσίπρα και Σία!

Ένας παραλληλισμός του Σπηλαίου του Πλάτωνα με το Matrix

Οι ομοιότητες με την ταινία Matrix

Τα ΜΜΕ παίζουν σήμερα το ρόλο των σκιών και της εγκεφαλόπλυσης του Σπηλαίου όπου όλοι οι αιχμάλωτοι της ζοφερής Ουτοπίας την νομίζουν για πραγματική

Ο πυρήνας του μύθου του σπηλαίου ξαναπροτάθηκε, σε σύγχρονη εκδοχή, στην ταινία το Matrix (1999) των αδερφών Andy και Larry Wachowsky (Γουατσόφσκυ). Η ταινία, ως γνωστόν, περιγράφει ένα μέλλον στο οποίο ο κόσμος όπως τον ξέρουμε εμείς είναι ουσιαστικά το Matrix, μια εικονική πραγματικότητα που δημιουργήθηκε και συντηρείται από νοήμονες μηχανές προκειμένου να κατευνάσει, υποτάξει και εκμεταλλευτεί τον ανίδεο ανθρώπινο πληθυσμό ως πηγή ενέργειας (παραγωγής και κατανάλωσης, θα λέγαμε).

Όπως στο μύθο του σπηλαίου, ο κόσμος του Μάτριξ (σπηλιά –ΜΗΤΡΑ – matrix) , είναι ένας κόσμος παραισθήσεων. Οι άνθρωποι ζουν και κινούνται σε αυτόν, χωρίς να υποψιάζονται την πραγματική «ψεύτικη» κατάστασή του. Η ταινία αναφέρεται δήθεν στο μέλλον, για ευνόητους λόγους, ενώ περιγράφει γλαφυρά τη σύγχρονη κατάσταση της ανθρωπότητας. Στην πρώτη ταινία της σειράς, ο ήρωας ο Neo, διαλέγει το κόκκινο χάπι που του επιτρέπει να προχωρήσει στην αφύπνιση. Ο Σκοτεινός, όπως τον αποκαλούσαν, Ηράκλειτος δηλώνει χαρακτηριστικά :

«ΕΝΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΞΥΠΝΗΤΟΥΣ. ΟΙ ΚΟΙΜΙΣΜΕΝΟΙ ΖΟΥΝ Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΣΤΟ ΔΙΚΟ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟ».

εννοείται πως ζουν σ’ ένα βαρετό κόσμο, όπου οι άνθρωποι σαπίζουν στο τέλμα της ρομποτικού τύπου επανάληψης, εκτελώντας τις ίδιες βαρετές και ηλίθιες καθημερινές δραστηριότητες.

Από την ταινία the Matrix

Όμως δεν θέλουν όλοι οι άνθρωποι να ξεφύγουν από το Μάτριξ!.. Δεν είναι όλοι έτοιμοι να αντικρίσουν την φοβερή πραγματικότητα μέσα στην οποία είναι αναγκασμένοι να επιβιώσουν αφού τη δεχτούν όπως τους την έχουν επιβάλλει. Θέλουν σαν το Σάιφερ να ζουν στον ψεύτικο κόσμο. Όταν τους δίνουν «το κόκκινο και το μπλε χάπι», δεν επιλέγουν οι περισσότεροι το κόκκινο που θα τους οδηγήσει στο «ξύπνημα». Προτιμούν να μένουν στο όνειρο, την ψευδαίσθηση πως ζουν και υπάρχουν παρά να αντιληφθούν το μέγεθος του εφιάλτη στον οποίο είναι έτσι κι αλλιώς μπλεγμένοι.

Πρόκειται για παράλληλες ερμηνείες του Μύθου του Σπηλαίου και της ταινίας Μάτριξ στη σημερινή πραγματικότητα

Δεν μπορούμε να αναγκάσουμε κανένα να ξυπνήσει με το ζόρι. Αυτό όμως που έχουμε υποχρέωση είναι να καταστήσουμε εμφανή και προσβάσιμη την έξοδο από το τούνελ γι‘ αυτούς, που έχουν κουραστεί να ζουν στο όνειρο-εφιάλτη και η ψυχή τους είναι έτοιμη να ανθίσει στη συνειδητότητα. Δεν είναι χρήσιμο να περιμένουμε την έλευση του Νέου (Νήο=New) εκλεκτού για να μας σώσει από τη μηχανικότητα, γιατί μόνο ο καθένας μπορεί, με τη δική του προσπάθεια, αγώνα και πρωτοβουλία και τη σχετική εξωτερική βοήθεια, να γίνει o σωτήρας του εαυτού του.

Κατά την Κάρεν Χορνάϊ,[1] ο άνθρωπος από πολύ μικρή ηλικία εξ αιτίας του περιβάλλοντος στο οποίο βιώνει, αποδεχόμενος σαν αναντίρρητα θέσφατα τα όσα τον μαθαίνουν οι γονείς του, στην ουσία οι άνθρωποι του Σπηλαίου που βλέπουν μόνο τις σκιές των αντικειμένων και όχι τα καθ’ αυτό αντικείμενα, αναπτύσσει ένα νευρωτικό εαυτό, τον λεγόμενο ιδεατό εαυτό (Ideal Self). πρόκειται για ένα εξόχως νευρωτικό κατασκεύασμα, στηριγμένο στην εγωκεντρικότητα  και τον ατομισμό. Πάνω από όλα ο εαυτούλης μου γιατί το αξίζω, γιατί είμαι καλλίτερος από τους άλλους, από την πλέμπα που με περιβάλλει. Σ’ αυτό μεγάλη ευθύνη έχουν οι γονείς που επειδή αγνοούν οι ίδιοι τι σημαίνει αδελφότητα, ισοτιμία, σεβασμός του διπλανού μου, το περνούν στα παιδιά τους με τη χειρότερη μορφή. Τα καμαρώνουν και τα θαυμάζουν δίνοντάς τους την αίσθηση-ψευδαίσθηση ότι είναι προικισμένα με φοβερές αρετές και ικανότητες που ουσιαστικά είναι όμοιες με του διπλανού γείτονα τα παιδιά, άντε με κάποιες ελάχιστες διαφορές. Αν μάλιστα κάποιο παιδί έχει ένα ιδιαίτερο ταλέντο π.χ. να έχει έφεση και κλίση στα μαθηματικά ή στη μουσική, τότε ο θαυμασμός των πέριξ γονέων, σχολείου, συγγενών και φίλων, οι έπαινοι, τα βραβεία κ.λπ. το μετατρέπουν στον απόλυτο ναρκισσιστή. Νομίζει ότι όλος ο κόσμος του ανήκει..

Τα πράγματα όμως δεν είναι και τόσο ζοφερά. Αυτή είναι η μία πλευρά της Σελήνης, η σκοτεινή. Υπάρχει όμως και η άλλη που μας κάνει να είμαστε, υπό όρους, αισιόδοξοι….Είναι η πλευρά που υπάρχει στην έξοδο του σπηλαίου…

Πως όμως μπορείς να βγεις από το σκοτεινό Σπήλαιο; Κατά την ψυχαναλυτική άποψη πως ε’ιναι δυνατό ν’ αποκτήσεις συνειδητότητα και την αίσθηση του πραγματικού, δηλαδή του πραγματικού εαυτού (Real Self) σου, και να αγγίξεις  τον γνήσιο και αυθεντικό;

Τον ορισμό του ουτοπικού, Ιδεατού εαυτού τον δώσαμε ήδη. Ποιος όμως είναι ο πραγματικός εαυτός. Είναι ο η συνολική εικόνα του ατόμου, με τις αδυναμίες του, τις νευρωσικές του εκδηλώσεις και τις ψυχικές του ανεπάρκειες στη δεδομένη στιγμή που  έρχεται να ζητήσει βοήθεια. Είτε σε έναν ψυχίατρο, σε έναν ψυχολόγο, ιδιαιτέρως σε έναν ψυχαναλυτή. Εμείς το επεκτείνουμε και σε έναν σοφό κι έμπειρο πνευματικό, ή εξομολόγο που γνωρίζει πως να αντιμετωπίζει αυτό που στην ορθόδοξη αντίληψη ζωής ονομάζεται αμαρτωλότητα. Και μάλιστα συναίσθηση των πνευματικών ανεπαρκειών και των αμαρτιών που το άτομο έχει συνειδητοποιήσει ότι διέπραξε και διαπράττει.

Συμπερασματικά, πραγματικός (actual self) εαυτός[2]είναι οι σωματικές εκδηλώσεις όσο και οι ψυχικές που το άτομο βιώνει στην δεδομένη στιγμή που έρχεται να ζητήσει βοήθεια. Αλλά κι αν ακόμη δεν νιώθει τίποτα από αυτά πάλι έχει όπως αναφέραμε στο περί Ιδεατού εαυτού, πνευματικές ανεπάρκειες με την νευρωσική έννοια. ΚΑΝΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΞΙΟΣ ΝΑ ΠΑΙΝΕΥΕΤΑΙ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΕΙΟΣ. Οι πρωτόπλαστοι φρόντισαν γι’ αυτό. Είμαστε όλοι, λίγο ως πολύ στραβά κλήματα στην παγκόσμια κληματαριά της ανθρωπότητας. Απλά η ατομοκεντρικότητα και ο εγωισμός μας εμποδίζουν να δούμε την τραγική κατάντια του εαυτού μας. Νιώθουμε ικανοποιημένοι μέσα στο Σπήλαιο με τις σκιές που τις νομίζουμε πραγματικές. Και σαν το ΜATRΙX οι περισσότεροι νιώθουν ευτυχής να τρώνε βελανίδια και κουτόχορτο, το μπλε χάπι της λησμοσύνης.

Για να βελτιωθεί ή ν’ αλλάξει ο άνθρωπος χρειάζεται είναι να πάθει ό,τι και ο Άσωτος υιός στην παραβολή. Αφού κατάντησε τρώγοντας την περιουσία του με τις ασωτίες και τις πόρνες, οδηγούμενος από το στομάχι του και το πέος του, δηλαδή από το ορμέμφυτο της αυτοσυντήρησης και το σεξουαλικό ένστικτο, να τελματώσει από την βαθιά απελπισία και κατάθλιψη στην οποία βούλιαξε:

“Εις εαυτόν ελθών αναρωτήθηκε: Ας γυρίσω πίσω στον γνήσιο εαυτό μου, όπως πρωτύτερα, κι ας γίνω έστω και δούλος του Πατέρα που τόσα χρόνια τον είχα γράψει στα αχαμνά μου και στο αδηφάγο στομάχι μου, στις χυδαίες απολαύσεις που είχα πέσει με τα μούτρα, παρασυρμένος από τη σαρκική ηδονή και την καταχρηστική υποταγή στη λειτουργία του οργασμού”. 

Ατυχέστατα, πάσχει ο νευρωσικός από αυτό που ο Κίρκεγκωρ ονομάζει “αρρώστια μέχρι θανάτου.[3] Σημαίνει απόγνωση, είναι οι συνέπειες που πληρώνεις όταν δεν έχεις συνείδηση του ποιος είσαι, όταν έχεις χάσει τον εαυτό σου και παρασύρεσαι από τις σκιές, τις ψευδαισθήσεις και τη λαγνεία.

Και εδώ φθάνουμε στο κρίσιμο ερώτημα, τι είναι ο γνήσιος εαυτός;

Ο εαυτός που εν γνώσει του παίρνει το κόκκινο χάπι του πόνου, της οδύνης και της ταπείνωσης. Όμως μόνο έτσι θα βγει από το Σπήλαιο του Πλάτωνα και θ’ αντικρίσει τον πραγματικό κόσμο και την ασύλληπτη Ομορφιά του. Όταν γίνει ο ίδιος στοχαστής και φιλόσοφος της ζωής και της ύπαρξής του. Η Χορνάι και πάλι δίνει τον ορισμό του γνήσιου εαυτού, το ποθούμενου της αυτοσυνειδησίας. Είναι η αυθεντική δύναμη η οποία οδηγεί στην ανάπτυξη και ανέλιξη του εαυτού. Αυτή η δύναμη μας οδηγεί στην ολοκλήρωσή μας ώστε να αποκτήσουμε την πλήρη αναγνώριση της ταυτότητάς μας, αφού λυτρωθούμε από τις νευρωσικές μας αναπηρίες. (Σ.γ.:Την αμαρτωλότητά μας). Ο γνήσιος εαυτός είναι ο μόνος που μπορεί να πραγματοποιηθεί σε αντίθεση με τον Ιδεατό εαυτό, ο οποίος είναι μια ψευδαίσθηση δύναμης αδύνατο να πραγματοποιηθεί”[4]

Κάρν Χορνάι: “Ο Ρόλος της Νεύρωσης και η ανέλιξη της προσωπικότητας. Ο αγώνας για την αυτοκαταξίωση”, Εκδόσεις ΕΠΤΑΛΟΦΟΣ, σελ. 14 και 189..

[2]Της ιδίας ό.π.π., σελ 189.  

[3]Soren Kierkegaard, “Sickness unto Death”, Princeton Umiversity press, 1941.

[4] Της ιδίας, ό.π.π., σελ 189.

Πηγή έμπνευσης της πιο πάνω μελέτης ήταν η http://www.ramnousia.com/2010/05/matrix.html

Ο εκτελωνισμός των ψυχών

Το κατωτέρω άρθρο συμπληρώνει τα όσα αναφέραμε περί του ορισμού της Ομορφιάς, τη σχέση της με το καλό και αγαθό, τη μέθεξη του ωραίου από τον άνθρωπο, την ηδονή του ωραίου και την ανάμνηση που φέρνει ο κάθε άνθρωπος μέσα του, σαν αρχέτυπο από τον κήπο της Εδέμ. Οι Έλληνες φιλόσοφοι με πρώτους τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τους Πλατωνικούς και νεοπλατωνικούς με κύρια μνεία τον Πλωτίνο, μιλούν για τα στάδια της τελειότητας τα οποία κατ’ αυτούς μόνο στον κόσμο των Ιδεών υπάρχουν. Ώρα να ξεκαθαρίσουμε τη σχέση τους και τη διαφορά τους με τους Πατέρες της Εκκλησίας. 

Η διαφοροποίηση νοήματος από τους αρχαίους φιλοσόφους

Τού π. Ιωάννη Ρωμανίδη

Ο Χριστός είπε: «έσεσθε ουν υμείς τέλειοι, ώσπερ ο πατήρ υμών ο εν τοις ουρανοίς τέλειός εστίν» (Ματθαίος ε΄, 48). Αυτό σημαίνει ότι ο Χριστιανός πρέπει, με την Χάρη του Θεού, να ανέρχεται συνεχώς τις βαθμίδες της πνευματικής τελειώσεως.

Βέβαια, όταν κάνουμε λόγο για στάδια τελειώσεως, δεν εννοούμε κάποια σταθερά σημεία, κάποια χρονικά ή τοπικά στάδια, αλλά πρόκειται για το πώς ενεργεί η Χάρη του Θεού στον άνθρωπο. Η άκτιστη Χάρη του Θεού ενεργεί σε όλη την κτίση και στον άνθρωπο. Όταν η Χάρη του Θεού καθαρίζει τον άνθρωπο λέγεται καθαρτική, όταν τον φωτίζει λέγεται φωτιστική και όταν τον Θεώνει λέγεται Θεοποιός.

Αυτό το βλέπουμε στην Αγία Γραφή όπου γίνεται λόγος για κάθαρση του ανθρώπου: «καθαρίσωμεν εαυτούς από παντός μολυσμού σαρκός και πνεύματος, επιτελούντες αγιωσύνην εν φόβω Θεού» (Β΄ Κορινθίους ζ, 1).

Ένα χαρακτηριστικό χωρίο, στο οποίο φαίνονται τα στάδια της πνευματικής τελειώσεως υπάρχει στην Α’ προς Κορινθίους επιστολή του Αποστόλου Παύλου: «αλλά απελούσασθε, αλλά ηγιάσθητε, αλλά εδικαιώθητε εν τω ονόματι του Κυρίου Ιησού και εν τω Πνεύματι του Θεού ημών» (Α Κορινθίους στ’, 11). Το «απελούσασθε» είναι η κάθαρση, το «ηγιάσθητε» είναι ο φωτισμός και το «εδικαιώθητε» είναι η θέωση.

Έπειτα, ο Χριστός είναι Φως και όσοι συνδέονται μαζί Του λαμβάνουν Φως και είναι φωτεινοί. Ο Χριστός είπε στους Μαθητές Του: «υμείς εστε το φως του κόσμου» (Ματθαίος ε: 14) και «ούτω λαμψάτω το φως υμών έμπροσθεν των ανθρώπων, όπως ίδωσιν υμών τα καλά έργα και δοξάσωσι τον πατέρα υμών τον εν τοις ουρανοίς» (Ματθαίος ε: 16).

Μέσα στα πλαίσια αυτά κινούνται οι Άγιοι Πατέρες. Ο άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης κάνει λόγο για κάθαρση, φωτισμό και τελείωση. Ο άγιος Μάξιμος ο ομολογητής συνεχώς ομιλεί για πρακτική φιλοσοφία, φυσική θεωρία και μυστική θεολογία. Ο άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος γράφει τα τιτλοφορούμενα πρακτικά και θεολογικά κεφάλαια, ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς κάνει λόγο για φυσικά, θεολογικά, ηθικά και πρακτικά κεφάλαια κ.ο.κ.

Ο άνθρωπος στην πορεία του προς την θέωση κατ’ αρχάς μετέχει της καθαρτικής ενεργείας, έπειτα της φωτιστικής ενεργείας και τέλος της θεοποιού ενεργείας του Θεού. Και, βεβαίως, υπάρχουν αυξομειώσεις στην πορεία αυτή. Η κάθαρση συνίσταται στην αποβολή των λογισμών από την καρδιά του ανθρώπου, ώστε εκεί να παραμείνει ένας μόνο λογισμός: το όνομα του Χριστού. Συγχρόνως, καθαρίζεται το παθητικό της ψυχής, ήτοι η επιθυμία  η ενστικτώδης ορμή, η σεξουαλική ενέργεια, το ορμέμφυτο και ο θυμός. Στην συνέχεια, φωτισμός του νου είναι όταν ο νους του ανθρώπου ξεχωρίζεται από την λογική και ελλάμπεται από την Χάρη του Θεού, οπότε έχει νοερά προσευχή και ο φωτισμένος νους διευθύνει το παθητικό μέρος της ψυχής.

Ενώ υπάρχει μια πορεία ανόδου από την κάθαρση στον φωτισμό και την θέωση, συγχρόνως μπορεί να υπάρξει και μια πορεία καθόδου. Δηλαδή, η θεοπτική εμπειρία παραμένει για μικρό η μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και ο άνθρωπος, στην συνέχεια, κατέρχεται στον φωτισμό. Υπάρχει και περίπτωση ο άνθρωπος να χάσει τον φωτισμό και να αρνηθεί τον Χριστό στην πράξη, οπότε μετά συγκαταλέγεται μεταξύ των μετανοούντων.

Αυτή, σε γενικές γραμμές, είναι η διδασκαλία των Πατέρων για τα στάδια ή βαθμούς της πνευματικής τελειώσεως. Στην συνέχεια θα αναλυθεί περισσότερο αυτή η πνευματική πορεία.

Καίτοι δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί ότι η θεολογία περί πνευματικής τελειώσεως είναι διάχυτη μέσα στην βιβλικοπατερική παράδοση, εν τούτοις μερικοί διατείνονται ότι οι Απόστολοι και οι Πατέρες επηρεάσθηκαν στον τομέα αυτόν από την αρχαία Ελληνική φιλοσοφία και, κυρίως, τον νεοπλατωνισμό, ο οποίος αναφερόταν στα θέματα αυτά (σ,γ,: της Θέασης)..

Είναι γεγονός ότι, η λέξη και η έννοια της καθάρσεως συναντάται στην αρχαία τραγωδία, η οποία απέβλεπε στο να καθαρίσει την ψυχή του θεατή από τα πάθη, με έλεος και φόβο, και στην συνέχεια να οδηγήσει τον θεατή, όπως έλεγε ο Αριστοτέλης, σε ανώτερη κατάσταση από εκείνη στην οποία βρισκόταν πριν από την παρακολούθηση της τραγωδίας (σ.γ.: στην κάθαρση και λύτρωση των αρνητικών συναισθημάτων και των άγριων πρωτόγονων παθών).

Επίσης, τον όρο «κάθαρση» τον χρησιμοποιούσε και ο Πλωτίνος και γενικά ο νεοπλατωνισμός, αλλά τον προσδιόριζε ως φυγή της ψυχής από τον αισθητό κόσμο και το σώμα, για να φθάσει στον αγέννητο κόσμο των ιδεών. Έτσι, η ανδρεία καθαρίζει τον άνθρωπο από τον φόβο του θανάτου και η μεγαλοψυχία από τα φθαρτά πράγματα. Επίσης, ο όρος «έλλαμψη» συναντάται στον Πλάτωνα, σύμφωνα με τον οποίον όταν ο άνθρωπος ασχολείται συνεχώς με την ουσία του αγαθού, αιφνιδίως ανάβει ένα φως στην ψυχή και αποκτά την γνώση του αγαθού. Έτσι, η έλλαμψη και ο φωτισμός, κατά τον Πλάτωνα και τους Νεοπλατωνικούς, είναι η γνώση ανελλάμψεως των αρχετύπων των όντων, που είναι οι αγέννητες ιδέες.

«Υπάρχει μία άποψη, ότι η διδασκαλία περί τελειότητος, κατά τους Αγίους Πατέρες της Εκκλησίας, είναι ειδωλολατρικής προελεύσεως και ότι τάχα οι Πατέρες της Εκκλησίας ήταν επηρεασμένοι από τις διακρίσεις αυτές μεταξύ καθάρσεως, φωτισμού και Θεώσεως -διότι υπάρχουν παράλληλα και στον νεοπλατωνισμό- υπάρχει σαφής αυτός ο διαχωρισμός δηλαδή των σταδίων της τελειώσεως. Και λόγω μιας ομοιότητας αυτών των δύο, οι δικοί μας έχουν υιοθετήσει την άποψη αυτή, που κυρίως προέρχεται από μελέτες που έχουν κάνει οι Προτεστάντες.

Δηλαδή, οι Προτεστάντες αφού έχουν απορρίψει τον μοναχισμό και υιοθέτησαν ή τον απόλυτο προορισμό του Καλβίνου ή την διδασκαλία του Λουθήρου περί σωτηρίας του ανθρώπου δια μόνης της πίστεως κλπ., και είναι αντιμέτωποι ενός μοναχισμού της παραδόσεως που συνάντησαν (των Φραγκολατίνων), η οποία εβασίζετο σε αξιομίσθιες, εφ’ όσον ανακάλυψαν ότι η διδασκαλία περί αξιομισθιών είναι εσφαλμένη διδασκαλία, γι’ αυτόν τον λόγο κατήργησαν και την αγαμία, τον μοναχισμό. Μαζί με αυτά ο Λούθηρος, κυρίως, και ο Καλβινος, είχανε μεγάλη απήχηση εναντίον των σταδίων της τελειότητος. Μετά, οι Ιστορικοί Προτεστάντες ασχολήθηκαν με το θέμα και χάρηκαν τόσο πολύ όταν βρήκαν την καταπληκτική ομοιότητα μεταξύ της πατερικής διδασκαλίας και της διδασκαλίας των ειδωλολατρών, και ισχυρίσθηκαν ότι είναι ειδωλολατρικής προελεύσεως τα περί σταδίων τελειώσεως.

Και γι’ αυτό οι δικοί μας, οι οποίοι πηγαίνουν με τόση μεγάλη όρεξη και σπουδάζουν -δεν λέω να μην πάνε να σπουδάσουν, τουλάχιστον να πάνε με κρίση να σπουδάσουν, γιατί πηγαίνουν χωρίς ώριμη κρίση στα ξένα Πανεπιστήμια και βλέπεις τώρα εκεί τα συγγράμματα των Ορθοδόξων θεολόγων γεμάτα, παντού βλέπεις αυτήν την ιδέα, ότι η Εκκλησία έχει επηρεασθεί από τους ειδωλολάτρες και συγκεκριμένα περί των σταδίων της τελειώσεως».

Θα δούμε όμως στην συνέχεια ότι οι Προφήτες, Απόστολοι, Πατέρες χρησιμοποιούσαν αυτές τις λέξεις -κάθαρση, φωτισμός, θέωση- αλλά προσέδιδαν εντελώς διαφορετική σημασία σε αυτές, από ό,τι οι αρχαίοι φιλόσοφοι, άλλωστε, αυτό γίνεται και σε πολλούς άλλους όρους, όπως την ουσία, την ενέργεια, το πρόσωπο, την απάθεια, το τριμερές της ψυχής, το ανώτατον Ον κλπ. Οπότε, δεν πρέπει να ερευνούμε και να εξετάζουμε ότι αυτοί οι όροι χρησιμοποιήθηκαν από την αρχαία φιλοσοφία, αλλά να βλέπουμε το ιδιαίτερο νόημα το οποίο προσέδωσαν σε αυτούς οι Άγιοι Πατέρες.

Η πατερική διδασκαλία περί των σταδίων η βαθμών της πνευματικής τελειώσεως διαφέρει σαφώς από ανάλογες διδασκαλίες των αρχαίων φιλοσόφων.

«Οι Πατέρες της Εκκλησίας δεν δέχονται την πραγματικότητα της ανθρώπινης τελείωσης στην θεωρία μέσα στην πλατωνική, νεοπλατωνική ή αυγουστίνια συνάφεια της ευτυχίας. Ο προορισμός του ανθρώπου δεν είναι η ικανοποίηση εγωιστικών επιθυμιών με την κατοχή τού τι κάνει έναν ευτυχισμένο, αλλά μάλλον η μεταμόρφωση του εαυτού που ζητά φιλαυτία, εγωκεντρικότητα, σε αγάπη η οποία δεν ζητεί τα εαυτής. Έτσι, η πρόοδος προς την τελείωση είναι χωρίς τέλος και σε αυτήν την ζωή και στην ερχόμενη.

Αυτό σημαίνει ότι η θεωρία καθ’ εαυτή δεν είναι μια εγγύηση εναντίον της αμαρτίας και της πτώσης στα πρώτα ή στα κατοπινά της στάδια. Έτσι, είναι πολύ πιθανόν -χωρίς αυτό να αποτελεί καμιά μομφή ατέλειας εναντίον του Θεού ή τών κτισμάτων Του- για τον σατανά, τους αγγέλους και τον άνθρωπο, να πέσουν από την μια κατάσταση ανωτέρου επιπέδου σε μια άλλη ή κατώτερο επίπεδο της θεωρίας».

Η Εκκλησία αποβλέπει στην θεραπεία του ανθρώπου, αφού πρέπει η φιλαυτία να γίνει φιλοθεΐα και φιλανθρωπία και η ιδιοτελής αγάπη να γίνει ανιδιοτελής. Αυτό γίνεται με την ενέργεια του Θεού και την συνέργεια του ανθρώπου, δηλαδή με την θεολογική έννοια της συνέργειας.

Εάν σε κάθε επιστήμη απαιτείται μέθοδος για την επίτευξη του στόχου της, το ίδιο συμβαίνει και στην εκκλησιαστική ζωή. Για να υπάρξει επιτυχία, απαιτείται ανταπόκριση του ανθρώπου στην αγάπη του Θεού, και αυτός ο στόχος εκπληρώνεται με τα στάδια της πνευματικής τελειώσεως.

Πηγή: «Εμπειρική Δογματική τής Ορθοδόξου Καθολικής Εκκλησίας κατά τις προφορικές παραδόσεις τού π. Ι. Ρωμανίδη” Τόμος Β΄.  Τού σεβ. Μητρ. Ναυπάκτου και αγ. Βλασίου Ιεροθέου.

Μέχρι τώρα νομίζαμε ότι τη ζημιά την παθαίνουν κυρίως τα κάτω και τα άνω άκρα και οι ορθοπεδικοί βρίσκονται στο στοιχείο τους. Τώρα αποδεικνύεται ότι το πιο ευγενές όργανο, ο εγκέφαλος εί ναι αυτός που  κινδυνεύει. Και όχι λόγω πτώσης, συγκρούσεων κ.λπ. ατυχήματα, αλλά από τις κεφαλιές.

Ας δούμε την δημοσίευση με τη σχετική αναφορά από το νοσοκομείο Άλμπερτ Αϊνστάιν της Νέας Υόρκης: 

Οι κεφαλιές στο ποδόσφαιρο είναι πιο επικίνδυνες για τις γυναίκες

Εμβαθύνοντας στην αλληγορία του σπηλαίου του Πλάτωνα

Σύμφωνα με τον αλληγορικό μύθο εμείς οι άνθρωποι, ζούμε σαν φυλακισμένοι μέσα στις παραισθήσεις και τις αυταπάτες και δεν μπορούμε να γνωρίσουμε την αλήθεια γιατί μας εμποδίζουν τα δεσμά των αισθήσεων αλλά και τα δεσμά των εξουσιαστών, που χειραγωγούν τις αισθήσεις μας ώστε ν’ αντιλαμβανόμαστε μόνο την πραγματικότητα όπως την καθορίζουν εκείνοι. Κάποια στιγμή ένας δεσμώτης απαλλάσσεται επιτέλους απ’ την επιρροή των δογμάτων, χάρη στην παιδεία και τον ορθό λόγο και επιτέλους με καθαρή σκέψη μπορεί να γνωρίσει την αλήθεια βασιζόμενος σε αποδείξεις. Ο Μύθος με τη σπηλιά στην Πολιτεία του Πλάτωνα.

Η Πολιτεία περιλαμβάνει την Αλληγορία του σπηλαίου, με την οποία ο Πλάτων εξηγεί τη Θεωρία των Ιδεών του.

Η σημερινή κατάσταση του ανθρώπου, λόγω απαιδευσίας, και όχι αμορφωσιάς, μπορεί να αναπαρασταθεί άψογα από τον περίφημο μύθο του σπηλαίου που διηγείται ο Πλάτωνας, στην αρχή του έβδομου βιβλίου της Πολιτείας του.

Κάποια στιγμή μερικοί δεσμώτες απαλλάσσονται επιτέλους από την επιρροή των δογμάτων, χάρη στην παιδεία και τον ορθό λόγο και επιτέλους με καθαρή σκέψη μπορούν να γνωρίσουν την αλήθεια βασιζόμενοι σε αποδείξεις.

Ο μύθος διηγείται πως σε ένα σπήλαιο, κάτω από τη γη, βρίσκονται μερικοί άνθρωποι αλυσοδεμένοι με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν να δουν μόνο τον απέναντί τους τοίχο. Δεν μπορούν να κοιτάξουν ούτε πίσω, ούτε δεξιά, ούτε αριστερά. Πίσω τους ωστόσο είναι αναμμένη μια φωτιά. Έτσι οτιδήποτε εκδηλώνεται πίσω από την πλάτη τους αναπαριστάνεται ως σκιά στον απέναντι τους τοίχο. Επειδή οι άνθρωποι αυτοί σε ολόκληρη τη ζωή τους τα μόνα πράγματα που έχουν δει είναι οι σκιές των πραγμάτων, έχουν την εντύπωση ότι οι σκιές που βλέπουν πάνω στον τοίχο είναι τα ίδια τα πράγματα. Εάν όμως κάποιος από τους αλυσοδεμένους ανθρώπους του σπηλαίου κατορθώσει να ελευθερωθεί, να βγει από τη σπηλιά και να ανέβει πάνω στη γη και, κάτω από το φως του ήλιου πλέον, δει τα πράγματα, θα καταλάβει την πλάνη στην οποία ζούσε όσο ήταν μέσα στη σπηλιά. Θα αντιληφθεί τότε ότι οι σύντροφοι του, που εξακολουθούν να βρίσκονται αλυσοδεμένοι στο σπήλαιο, ακόμη ζουν βυθισμένοι μέσα στις ψευδαισθήσεις.

Η ερμηνεία του μύθου από τον μεγάλο μας φιλόσοφο

Κατά τον Πλάτωνα, ο απελεύθερος δεσμώτης είναι ο φιλόσοφος, ο οποίος βλέπει τα ίδια τα όντα, τις ιδέες, και όχι τα είδωλά τους. Οι αλυσοδεμένοι σύντροφοι του είναι οι κοινοί άνθρωποι που, έχοντας εθισθεί στις απατηλές παραστάσεις των αισθητών πραγμάτων, ζουν, χωρίς να το ξέρουν, μέσα στο ψέμα. Πάντοτε βέβαια, για τον Πλάτωνα, υπάρχει η δυνατότητα απεμπλοκής των αλυσοδεμένων ανθρώπων από τις πλάνες τους. Για να το πετύχουν αυτό, χρειάζεται να αποδεσμευτούν από τις αλυσίδες τους. Αυτές συμβολίζουν τις αισθήσεις τους, που τους υποχρεώνουν να παρατηρούν μόνο τα απατηλά είδωλα των ιδεών, των αληθινών όντων. Αντί για τις αισθήσεις τους όμως θα πρέπει να εμπιστευτούν το νου τους.

Στο σημείο αυτό η χριστιανική Φιλοσοφία προσθέτει την πίστη (εμπιστοσύνη η οποία αφορά έλεγχο και αποδοχή πραγμάτων, γεγονότων, ενεργειών που δεν ελέγχονται λογικά) στον υπερουράνιο κόσμο.

Ο χριστιανισμός επομένως συμπληρώνει την ρασιοναλιστική νοησιαρχική αντίληψη του Πλάτωνα για τον κόσμο κι επομένως για το Όμορφο, το αγαθό, το εκστατικά ωραίο, το ιδανικά και τέλειο σε Κάλλος-κόσμο (κόσμημα) από όπου ξεκίνησε ο άνθρωπος και κάνοντας κατάχρηση της ελευθερίας του έγινε σκλάβος του σπηλαίου ζώντας με τις αυταπάτες των σκιών αντί του πνευματικού κόσμου των αγγέλων και της απευθείας συνομιλίας του με τον Τρισυπόστατο Θεό.

Πραγματικά Σωκράτης και Πλάτωνας στο 7ο βιβλίο της Πολιτείας αλλά και σε όλο το πλατωνικό έργο, αναγορεύονται σε προφήτες του ειδωλολατρικού κόσμου.

Η αλληγορία του σπηλαίου είναι μια προσπάθεια τεκμηρίωσης της θέσης του φιλόσοφου ως άξιο ηγέτη στην Ιδεώδη Πολιτεία. Οι φυλακισμένοι αρχίζουν να αποδίδουν τα μη πραγματικά σχήματα των σκιών με όρους και έννοιες, ενώ πιστεύουν ότι οι σκιές αυτές είναι η πραγματικότητα.

Το ότι οι φυλακισμένοι, ωστόσο, μπορούν να δουν μόνο τις σκιές αυτές, δε σημαίνει ότι ο υπαρκτός κόσμος περιορίζεται μόνο μες στο σπήλαιο. Αν κάποιοι καταφέρουν να λυθούν από τις αλυσίδες και βγουν από το σπήλαιο, θα τυφλωθούν από τη λάμψη του Ήλιου ((«γιατί κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να με δει και να μείνει ζωντανός» λέει ο Θεός στον Μωυσή, Έξοδος, κεφ.32, στ. 20) ) και θα επιστρέψουν πίσω.

Αν, ωστόσο, συνηθίσουν το φως, (λάβουν θείο Πνεύμα και φωτιστούν) θα δουν καθαρά τον Ήλιο, που συμβολίζει το Αγαθό, και θα καταλάβουν ότι όσα έβλεπαν μες στο σπήλαιο ήταν απλά αντίγραφα των αληθινών. Ίσως σκεφτούν να επιστρέψουν πίσω, λυπούμενοι τους φυλακισμένους συντρόφους τους. Πίσω, όμως, στο σπήλαιο, δε θα μπορούν να συνηθίσουν στο σκοτάδι, και, προσπαθώντας να διδάξουν στους υπόλοιπους την αλήθεια, ίσως δεχτούν το μίσος και την εχθρική αντίδρασή τους.

Σωκράτης : « -Και αν κανείς ήθελε να επιχειρήσει να τους λύσει από τα δεσμά τους και να τους ανεβάσει, δεν θα ήσαν ικανοί να τον σκοτώσουν αν ημπορούσαν να τον πιάσουν στα χέρια τους; Αφού θα θεωρούσαν ότι θέλει να τους κάνει κακό και να τους τυφλώσει ενώ αυτός θέλει να τους δείξει το μόνο αληθινό Φως.» Γλαύκων : «-Το δίχως άλλο!». Έχουμε πολλά θλιβερά ιστορικά παραδείγματα εν προκειμένω.

Ο ίδιος ο Σωκράτης είχε τραγικό τέλος, επειδή εισήγαγε καινά δαιμόνια…

Ωστόσο, όσοι ελευθερώθηκαν, οι φιλόσοφοι, έχουν χρέος να επιστρέψουν πίσω και να διδάξουν και τους υπόλοιπους.

Συχνά, ο Ήλιος, που συμβολίζει το Αγαθό, ωθεί στην ερμηνεία του Μύθου του Σπηλαίου από θρησκευτικής απόψεως: χωρίς Θεό, οι άνθρωποι ζουν μες το σκοτάδι. Ο ερχομός του δεύτερου προσώπου της Τριαδικής θεότητας έγινε ακριβώς γι’ αυτό το λόγο. Να γνωρίσουν με τα θαύματα, την σταύρωσή της και την ανάστασή της το αληθινό Φως.

Ο κόσμος μέσα στο σπήλαιο, για ολόκληρο το έργο της Πολιτείας, εκφράζει την εμμονή στα αισθητά πράγματα, όσων μπορούν οι άνθρωποι να αντιληφθούν με τις αισθήσεις τους, ενώ η άνοδος στον πραγματικό κόσμο και η όραση των αληθινών Ιδεών υπό το φως του Ήλιου οδηγούν στην κατά τον Πλάτωνα απόλυτη αλήθεια :

Την εναρμόνιση των τριών τμημάτων της ψυχής και την ενδυνάμωση του λογιστικού.

Καθηλωμένοι στην ίδια θέση οι έγκλειστοι βλέπουν μόνο σκιές και, ελλείψει άλλων ερεθισμάτων, θεωρούν αυτονόητη την αυθεντικότητά τους. Τα δεσμά τούς στερούν κάθε δυνατότητα κίνησης, αυτενέργειας και διεύρυνσης του οπτικού τους πεδίου. Προσωπική δράση δεν υφίσταται. Υπάρχει μόνον όραση (η προσφιλέστερη των αισθήσεων όπως προείπαμε στον Πλάτωνα) αλλά και αυτή δεν είναι άλλο από παθητική παρατήρηση των συμβάντων, αναντίρρητη αποδοχή των δεδομένων των αισθήσεων, άγνοια και πλάνη.

Η ανάβαση στον κόσμο του φωτός συνιστά μια πορεία, η οποία ξεκινώντας από μια αρνητική γνώση, από τη γνώση «του τι δεν είναι», απολήγει στην αυτογνωσία και την κοσμογνωσία. Ο κόσμος του σπηλαίου απεικονίζει την εμμονή της ψυχής στο αισθητόν, την υπερεκτίμησή του, την παντελή κυριαρχία των αισθήσεων και του επιθυμητικού (ενστικτώδους) τμήματός της επί του λογιστικού.

Η προσκόλληση στο γίγνεσθαι επιφέρει ψυχική σύγχυση, νόσο, ενώ η θέασις των όντων εσωτερική ισορροπία, την εναρμόνιση των τριών τμημάτων της ψυχής (λογιστικό, θυμικό ή συναισθηματικό κι επιθυμητικό) και την ενδυνάμωση του λογιστικού μέρους της. Για τον Πλάτωνα, το αίτημα της αυτογνωσίας είναι πρωταρχικό. Ακόμη κι αν δε βρεθεί ποτέ ο φιλόσοφος-ηγέτης που θα διοικήσει την ιδανική πολιτεία, κάθε άνθρωπος χωριστά θα πρέπει να επιδιώξει τουλάχιστον να ρυθμίσει το πολίτευμα της ψυχής του,  να την κάνει όμορφη στην ουσία της.

Μια ευρύτερη ερμηνεία της αλληγορίας του σπηλαίου του Πλάτωνα στη σύγχρονη εποχή

Οι άνθρωποι, από αρχαιότατες εποχές ως σήμερα, ζούμε φυλακισμένοι στα σώματά μας, μέσα στις παραισθήσεις, τις ψευδαισθήσεις και τις αυταπάτες μας που δημιουργούνται από τον εγωκεντρισμό, την επιθυμία για απόκτηση υλικών αγαθών και εξουσία, τον ατομικισμό, την αδιαφορία για τους άλλους, την προσκόλληση μόνο στις σωματικές μας ανάγκες και σε αυτές που μας προστάζει η αυτοϊκανοποίηση του εαυτούλη μας και την άκριτη υπακοή σε αυτό που μας παρουσιάζουν ως πραγματικό και ως την μοναδική μας επιλογή για ζωή.

Για να γνωρίσουμε την αλήθεια, πρέπει ν’ αποτινάξουμε τα δεσμά των αισθήσεων αλλά και τα δεσμά των ποικίλων εξουσιαστών, που αφήνουν ν’ αντιλαμβανόμαστε μόνο τα αντίγραφα και τις απατηλές σκιές της πραγματικότητας.

Έρχεται όμως κάποια στιγμή, που κάποιοι δεσμώτες, καταφέρνουν ν’ απαλλαγούν απ’ την επιρροή των αισθήσεων και των δογμάτων και να γνωρίσουν την αλήθεια, βασιζόμενοι στις αποδείξεις που τους παρέχει μόνο ο ορθός λόγος και η καθαρή σκέψη. Σ.γ.: Εμείς προσθέτουμε την ενσυναίσθηση και τη συναισθηματική αφομοίωση. Όρους που έχουμε εξηγήσει επανειλημμένα.

Οι άνθρωποι αυτοί οι οποίοι ερίδονται στον ορθό λόγο, γτη νόηση και την καθαρή σκέψη, είναι οι φιλόσοφοι και οι «πεπαιδευμένοι», οι μορφωμένοι, που η παιδεία τους δείχνει τον τρόπο πώς, ξεγλιστρώντας μέσα από τα ποικίλα δογματικά δίχτυα, να ξεφύγουν από τη μοίρα των δεσμωτών της σπηλιάς…

Άλλωστε ο κόσμος του σπηλαίου και όσα διαδραματίζονται εντός του είναι τόσο δεδομένος, ώστε να μη γεννά την παραμικρή αμφιβολία στους δεσμώτες-φυλακισμένους από το προπατορικό αμάρτημα και δώθε ανθρώπους για το αν είναι αληθινός.

Αυτό συμβαίνει και στη δική μας πραγματικότητα που δεδομένα και αληθινά θεωρούνται μόνο όσα μας δείχνουν τα ΜΜΕ, όσα μάθαμε στο σχολείο, όσα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας όχι όμως με τον νου μας, όσες επιθυμίες απορρέουν από τις σωματικές μας ανάγκες αλλά και τις ανάγκες επιβεβαίωσης του υπέρμετρου εγώ μας, το οποίο στην ουσία είναι νευρωτικό και αφορά την ιδεατή εικόνα που έχουμε φτιάξει, όχι την πραγματική αντίληψη του εαυτού, με αποτέλεσμα όλα αυτά να έχουν οδηγήσει τον άνθρωπο στη ψευδαίσθηση πως είναι μόνος του και ο μόνος τρόπος να επιβιώσει είναι εις βάρος των άλλων και της φύσης. και στον υποκριτικό αστικό και αστοχριστιανικό τρόπο που ζουμε, η μόνη λύση είναι να κοιτάζουμε πως να εξασφαλίσουμε τον εαυτούλη μας και τα παιδιά μας. Οι άλλοι ολόγυρα ας πνίγονται κι ας αυτοκτονούν. κακό δικό τους.

Γι’ αυτό μόνο η στυγνή λογική του φιλοσόφου δεν φτάνει, χρειάζεται η αγάπη, η αίσθηση του δικαίου, το έλεος και η ταπείνωση και πάνω από όλα η ικανότητα να συναισθάνεσαι , να νιώθεις το βάσανο, το μαρτύριο, την αγωνία του διπλανού σου.Χωρίς την συναισθηματική συνιστώσα, η λογική και η νόηση είναι ατελής και το ιδανικό της ομορφιάς απρόσιτο και απατηλό, ούτε γνήσιο, ούτε αυθεντικό.

Όλοι οι άνθρωποι ζουν στην ψευδαίσθηση και στο απείκασμα (παροδικό εικονικό ομοίωμα) της ομορφιάς του κήπου της Εδέμ όπου προορίζονται να ζήσουν πραγματικά κι αιώνια. Κι αυτό το ονομάζουν τρόπο ζωής.

Η αλληγορία του σπηλαίου:  Η αφήγηση της αλληγορίας

Επακολουθεί ο πιο κάτω διάλογος του Σωκράτη με τον Γλαύκωνα

 

Ύστερ’ από αυτά, είπα, δοκίμασε να απεικονίσεις την ανθρώπινη φύση μας ως προς την παιδεία και την απαιδευσία της πλάθοντας με το νου σου μια κατάσταση όπως η ακόλουθη. Φαντάσου δηλαδή ανθρώπους σ’ ένα οίκημα υπόγειο, κάτι σαν σπηλιά, που το άνοιγμά της, ελεύθερο στο φως σε μεγάλη απόσταση, θα απλώνεται σε όλο το πλάτος της σπηλιάς, και τους ανθρώπους αυτούς να βρίσκονται μέσα εκεί από παιδιά αλυσοδεμένοι από τα σκέλια και τον αυχένα ώστε να μένουν ακινητοποιημένοι και να κοιτάζουν μόνο προς τα εμπρός χωρίς να μπορούν, έτσι αλυσοδεμένοι καθώς θα είναι, να στρέφουν γύρω το κεφάλι τους· κι ένα φως να τους έρχεται από ψηλά κι από μακριά, από μια φωτιά που θα καίει πίσω τους, κι ανάμεσα στη φωτιά και στους δεσμώτες, στην επιφάνεια του εδάφους, να περνάει ένας δρόμος· κι εκεί δίπλα φαντάσου ένα τειχάκι χτισμένο παράλληλα στο δρόμο σαν εκείνα τα χαμηλά παραπετάσματα που στήνουν οι ταχυδακτυλουργοί μπροστά στους θεατές για να δείχνουν από ‘κει τα τεχνάσματά τους.

Σχηματική αναπαράσταση της αλληγορίας

Το φαντάζομαι, είπε.

Φαντάσου ακόμη ότι κατά μήκος σ’ αυτό το τειχάκι κάποιοι άνθρωποι μεταφέρουν κάθε λογής κατασκευάσματα που εξέχουν από το τειχάκι, αγάλματα και άλλα ομοιώματα ζώων, από πέτρα, από ξύλο ή από οτιδήποτε άλλο, κι ότι, όπως είναι φυσικό, άλλοι από τους ανθρώπους που κουβαλάνε αυτά τα πράγματα μιλούν ενώ άλλοι είναι σιωπηλοί.

Αλλόκοτη, είπε, η εικόνα που περιγράφεις, και οι δεσμώτες αλλόκοτοι κι αυτοί.

Όμοιοι με εμάς, έκανα εγώ· γιατί πρώτα–πρώτα μήπως φαντάζεσαι ότι οι δεσμώτες αυτοί εκτός από τον εαυτό τους και τους διπλανούς τους βλέπουν ποτέ τους τίποτε άλλο πέρα από τις σκιές που ρίχνει το φως αντικρύ τους στον τοίχο της σπηλιάς;

Μα πώς θα ήταν δυνατόν, είπε, αφού σ’ όλη τους τη ζωή είναι αναγκασμένοι να έχουν το κεφάλι τους ακίνητο;

Και με τα πράγματα που περνούν μπροστά στο τειχάκι τι γίνεται; Τι άλλο εκτός από τις σκιές τους βλέπουν οι δεσμώτες:

Σαν τι άλλο θα μπορούσαν να δουν;

Αν, τώρα, είχαν τη δυνατότητα να συνομιλούν, δεν νομίζεις ότι θα πίστευαν πως αυτά για τα όποια μιλούν δεν είναι παρά οι σκιές που έβλεπαν να περνούν μπροστά από τα μάτια τους;

Κατανάγκην, είπε.

Κι αν υποθέσουμε ακόμη ότι στο δεσμωτήριο ερχόταν και αντίλαλος από τον αντικρυνό τοίχο; Κάθε φορά που θα μιλούσε κάποιος από όσους περνούσαν πίσω τους, φαντάζεσαι ότι οι δεσμώτες δεν θα πίστευαν ότι η φωνή βγαίνει από τη σκιά που θα έβλεπαν να περνά από μπροστά τους;

Μα το Δία, είπε, και βέβαια.

Ασφαλώς λοιπόν, είπα εγώ, οι άνθρωποι αυτοί δεν θα ήταν δυνατόν να πιστέψουν για αληθινό τίποτε άλλο παρά μονάχα τις σκιές των κατασκευασμάτων.

Ανάγκη αδήριτη, είπε.

Σκέψου τώρα, είπα εγώ, ποια μορφή θα μπορούσε να πάρει η απαλλαγή τους από τα δεσμά και η γιατρειά τους από την πλάνη και την αφροσύνη, αν τύχαινε και τους συνέβαιναν τα εξής: Κάθε φορά που κάποιος από αυτούς θα λυνόταν και θα αναγκαζόταν ξαφνικά να ελευθερωθεί και να γυρίσει το κεφάλι και να περπατήσει και να αντικρύσει το φως ψηλά ―κι όλα αυτά πονώντας πολύ και αδυνατώντας από την εκτυφλωτική λάμψη να διακρίνει εκείνα τα πράγματα που ως τώρα έβλεπε τις σκιές τους―, τι φαντάζεσαι ότι θα έλεγε ο άνθρωπος αυτός, αν κάποιος του έλεγε ότι όσα έβλεπε πρωτύτερα ήταν ανοησίες και ότι τώρα είναι κάπως πιο κοντά στην πραγματικότητα κι ότι έχοντας τώρα στραφεί σε αντικείμενα πιο πραγματικά βλέπει σωστότερα; Ιδίως μάλιστα αν δείχνοντάς του καθένα από τα αντικείμενα που περνούσαν από μπροστά του τον ρωτούσε και τον υποχρέωνε να απαντήσει τι είναι το καθένα τους. Δεν νομίζεις ότι ο άνθρωπος εκείνος θα τα ‘χανε και θα πίστευε ότι όσα έβλεπε τότε ήταν αληθινότερα από εκείνα που του έδειχναν τώρα;

Και πολύ μάλιστα.

Κι άμα θα τον ανάγκαζε να κοιτάξει στο ίδιο το φως, δεν θα αισθανόταν έντονο πόνο στα μάτια και δεν θα προσπαθούσε να το αποφύγει στρέφοντας το βλέμμα του πάλι σ’ εκείνα που μπορεί να βλέπει, και δεν θα νόμιζε ότι εκείνα είναι στ’ αλήθεια πιο σαφή και ευκρινή από όσα του έδειχναν τώρα;

Έτσι, είπε.

Αν, τέλος, είπα εγώ, κάποιος τον τραβούσε δια της βίας προς τα έξω από ένα ανέβασμα κακοτράχαλο κι απότομο και δεν τον άφηνε προτού να τον βγάλει στο φως του ήλιου, άραγε ο δεσμώτης δεν θα πονούσε και δεν θα αγανακτούσε που τον τραβολογούσαν, κι όταν θα έβγαινε στο φως, έτσι καθώς τα μάτια του θα ήταν πλημμυρισμένα από την εκτυφλωτική λάμψη, δεν θα του ήταν εντελώς αδύνατο να διακρίνει έστω και ένα από τα πράγματα, για τα οποία θα του λέγανε τώρα πως είναι αληθινά;

Θα του ήταν αδύνατον, είπε· έτσι στα ξαφνικά τουλάχιστον.

Θα χρειαζόταν, νομίζω, κάποιος χρόνος προσαρμογής, προκειμένου να αντικρύσει τα πράγματα επάνω. Έτσι, στην αρχή, θα διέκρινε ευκολότερα τις σκιές, έπειτα τα είδωλα των ανθρώπων και των άλλων πραγμάτων στο νερό κι ύστερα τα ίδια τα πράγματα· από αυτά όσα βρίσκονται στον ουρανό, και αυτό τον ίδιο τον ουρανό, θα μπορούσε να τα κοιτάξει πιο εύκολα τη νύχτα με το φως των άστρων και του φεγγαριού παρά την ημέρα, με τον ήλιο και το φως του.

Ασφαλώς.

Και τελευταίο απ’ όλα θα μπορούσε να αντικρύσει τον ήλιο, όχι είδωλά του στο νερό ή σε κάποια θέση άλλην από τη δική του, αλλά τον ήλιο αυτόν καθαυτόν στον δικό του τόπο, και να θεαστεί τη φύση του.

Κατανάγκην, είπε.

Κι ύστερα από αυτά θα έφθανε να συλλάβει με το λογισμό του ότι αυτός, ο ήλιος, είναι που δωρίζει τις εποχές και τα χρόνια και που διαφεντεύει τα πάντα στη σφαίρα των ορατών πραγμάτων, και κατά κάποιον τρόπο είναι η αιτία για όλα όσα έβλεπαν ο ίδιος και οι άλλοι δεσμώτες.

Προφανώς, είπε, αυτό θα ήταν το επόμενο συμπέρασμά του.

Λοιπόν; Καθώς θα ξαναθυμάται τον τόπο, στον οποίο έμενε πρώτα, τη «σοφία» που είχαν εκεί, και τους συγκρατούμενούς του εκεί, δεν νομίζεις ότι θα καλοτυχίζει τον εαυτό του για την αλλαγή, ενώ για ‘κείνους θα αισθάνεται οίκτο;

Και πολύ μάλιστα.

Κι αν υποθέσουμε ότι οι δεσμώτες είχαν θεσπίσει τότε κάποιες τιμές και επαίνους μεταξύ τους και βραβεία για όποιον διέκρινε καθαρότερα απ’ όλους τα αντικείμενα που περνούσαν μπροστά τους, ή για όποιον συγκρατούσε στη μνήμη του ποια από αυτά συνήθως περνούσαν πρώτα, ποια ύστερα και ποια πήγαιναν μαζί με ποια, έτσι που βάσει αυτού να έχει κάποια ιδιαίτερη ικανότητα στο να μαντεύει τι επρόκειτο να περάσει κάθε φορά, έχεις μήπως τη γνώμη ότι ο άνθρωπος αυτός θα φλεγόταν από την επιθυμία για τέτοια πράγματα και ότι θα ζήλευε όσους τιμούνταν εκεί και είχαν δύναμη και αναγνώριση; Ή θα είχε πάθει αυτό που λέει ο Όμηρος, και θα επιθυμούσε διακαώς «πάνω στη γη να ζούσε κι ας ξενοδούλευε σε κάποιον άκληρο» ή να υπέφερε οτιδήποτε παρά να νομίζει τέτοια πράγματα και να ζει όπως εκείνοι;

Έτσι νομίζω κι εγώ, είπε· θα προτιμούσε να πάθαινε οτιδήποτε παρά να ζει εκείνη τη ζωή.

Συλλογίσου τώρα και τούτο, είπα εγώ. Αν ένας άνθρωπος σαν αυτόν κατέβαινε ξανά εκεί κάτω και καθόταν στην ίδια θέση, άραγε τα μάτια του δεν θα ήταν γεμάτα σκοτάδι, καθώς θα ερχόταν έτσι απότομα από το φως του ήλιου;

Βεβαιότατα.

Κι αν θα χρειαζόταν να παραβγεί πάλι με εκείνους που είχαν παραμείνει δεσμώτες προσπαθώντας να διακρίνει τις σκιές, ενώ η όρασή του θα είναι αδύναμη ωσότου να προσαρμοστούν τα μάτια του κι ο χρόνος της προσαρμογής όχι πολύ σύντομος, άραγε δεν θα γινόταν περίγελως και δεν θα έλεγαν γι’ αυτόν ότι γύρισε με τα μάτια του χαλασμένα απο ‘κει πάνω που ανέβηκε, και ότι δεν αξίζει τον κόπο ούτε καν να δοκιμάσει κανείς να ανεβεί επάνω; Κι όποιον θα επιχειρούσε να τους λύσει από τα δεσμά και να τους ανεβάσει επάνω, αυτόν, αν μπορούσαν με κάποιον τρόπο να τον πιάσουν στα χέρια τους και να τον σκοτώσουν, δεν θα τον σκότωναν;

Ασφαλώς, είπε.

Μτφρ. Ν.Μ. Σκουτερόπουλος. 2002. Πλάτων. Πολιτεία (ΠΛ Πολ 514a–521b: Εισαγωγικό σημείωμα, μετάφραση, ερμηνευτικά σημειώματα. Αθήνα: Πόλις.

http://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/corpora/anthology/content.html?t=530&m=1

Στο επόμενο κεφάλαιο ας ψάξουμε βαθύτερα το συμβολισμό της αλληγορίας

Η περίοδος της πλατωνικής ωριμότητας όσον αφορά την Ομορφιά

Θα χρειαστούν αρκετά χρόνια για να τολμήσει, μεστή και ώριμη πια η Πλατωνική διαλεχτική, ενισχυμένη από τον αντίμαχο και σύμμαχο της μύθο, να αντιμετωπίσει θαρραλέα και αποφασιστικά το βασανιστικό εκείνο ερώτημα: «Τί εστί τό καλόν;» Όταν πια γίνεται συνείδηση βαθιά στον Πλάτωνα, πως χρειαζόμαστε αντικειμενικό και αμετάθετο κριτήριο για την αξιολόγηση του κόσμου και του εαυτού μας, ώστε αποβλέποντας σταθερά σ’ αυτό να κατευθύνουμε τη ζωή μας, κι όταν η συνείδηση τούτη του αποκαλύπτει την αδυναμία του έως τότε στοχασμού των ανθρώπων να βρει το κριτήριο αυτό, ενώ παράλληλα η ακατάπαυστη διαλεχτική του προσπάθεια τον οδηγεί προς την αποκάλυψη του κόσμου των Ιδεών, ακούμε τη θριαμβευτική τετραλογία των έργων της ακμής: Φαίδρου, Φαίδωνα, Συμποσίου, Πολιτείας.

Το κλίμα, όπου μεταφερόμαστε τώρα, είναι διαφορετικό από το προηγούμενο. Βαριά και θερμή ατμόσφαιρα μας περιβάλλει. Τα προβλήματα έχουν βαθύνει και πλατύνει τόσο, που αποτελούν θαρρείς ένα και μόνο, με λογής-λογής όψεις: το πρόβλημα της ζωής ή το πρόβλημα της ουσίας ή το πρόβλημα του αγαθού ή… Εδώ πια τα φαινόμενα δείχνουν όλη την απατηλή τους υπόσταση, όταν αντιπαραταχτούν προς τα όντα μήπως από τα πολλά όμορφα είναι κανένα που δε θα φανερωθεί ποτέ να είναι άσχημο; κι από τα δίκαια να είναι άδικο; κι από τα όσια να είναι ανόσιο; Σίγουρα θα πάρουν τις αντιφατικές τούτες φάσεις, πράμα που σημαίνει πως η απόδοση στα αντικείμενα τέτοιων χαρακτηρισμών είναι συμβατική και αποτείνεται μόνο στα φαινόμενα και ποτέ στην ουσία.

Οι πολλοί άνθρωποι, που είναι άγευστοι από φιλοσοφία και επιστήμη, είναι ανίκανοι να αποχτήσουν «γνώση» για τα όντα.

Το επιφαινόμενο της Ομορφιάς

Αρκούνται στα επιφαινόμενα, στην επιπόλαιη αντίληψη περί ομορφιάς, αρκούνται στη θέα και όχι στην ουσία του τι είναι όμορφο. Έτσι… «Οι πιότερες γνώμες των πολλών για την Ομορφιά και για τα άλλα, κυλιούνται κάπου ανάμεσα στο μηδέν και στο πραγματικά όν.»

«Τούτο συμβαίνει γιατί οι άνθρωποι της επιφάνειας μοιάζουν σαν να κοιμούνται, μια και μέσα στα όμορφα αντικείμενα δε βλέπουν την παρουσία της Ομορφιάς, παρά ταυτίζουν τα ομοιώματα της μ’ εκείνη· όμως της Ομορφιάς της ίδιας τη φύση, αδύνατο να τη δει και να την αγαπήσει η διάνοια τους». Τη μετρούν με βάση τη σοφιστική άποψη του Πρωταγόρα.[1]

Αυτούς λοιπόν μπορούμε να τους ονομάσουμε «φιλόδοξους», σε αντίθεση με τους φιλόσοφους, που αγαπούν το ον στην ουσιαστική και βαθύτερή του υπόσταση.

 Και οι φιλόσοφοι ξέρουν πως η Ομορφιά είναι μοναδική και ενιαία και ανάλλαγη στην ουσία της, και με την παρουσία της μεταλαβαίνουν και αφομοιώνουν την ουσία της τα πολλά όμορφα απ’ αυτήν.

Μόνον η παρουσία της μπορεί να μας προσφέρει λόγο ικανοποιητικό της πολύμορφης εμφάνισης όμορφων πραγμάτων κι έτσι να γαληνέψει ο στοχασμός μας· γιατί με την απόδοση της Ομορφιάς τη μια φορά στο χρώμα του αντικειμένου και την άλλη στο σχήμα του, νιώθει ο φιλόσοφος μια ταραχή, που του γεννά η έλλειψη ακριβώς της ενότητας και της ουσίας που αποζητάει Την ενότητα τούτη τη δίνει στον Πλάτωνα μόνον η Ιδέα, που είναι το υπερβατικό αρχέτυπο του κόσμου, σκοπός και αιτία της ζωής. Σ.γ.: Είναι εκπληκτικό ότι η πλατωνική άποψη συμπίπτει με τη θεωρία των αρχετύπων του Κάρλ Γούσταβ Γιουνγκ αλλά και με το γραφικό  κήπο της Εδέμ όπου τοποθέτησε ο Θεός τον άνθρωπο να τον καλλιεργεί και να τον προσέχει)[2].

Η Ιδέα της Ομορφιάς, δεν είναι δυνατή να σταθεί από μόνη της χωρίς την παντοτινή συνοδό της την Ιδέα του Αγαθού, στέκεται στην κορυφή της κλίμακας που στήνει ο φιλόσοφος για να φτάσει το Είναι του κόσμου. Υπέρλογη και άφατη, θεατή μονάχα για τον διαλεχτικό σε μιαν ευτυχισμένη στιγμή, μόλις τη συγκρατεί ο πλατωνικός λόγος λίγο πριν από τα μυστικά βάθη, όπου θα την τοποθετήσουν οι νεοπλατωνικοί.

Και ενώ για να φτάσουμε στη θέαση της χρειάζεται μια πολύμοχθη και πολύχρονη πορεία, η θέαση αυτή θα πραγματοποιηθεί αιφνίδια, αποκαλυπτικά όταν ξεφύγει από τις γήινες αγκυλώσεις.[3]Οι πατέρες ομιλούν για κάθαρση του πνεύματος, θέαση ή φωτισμό που οδηγεί στην θέωση, τον προορισμό του ανθρώπου να φτάσει την τελειότητα κατ’ απομίμηση του τέλειου Θεού.[4]

Ο λόγος στέκεται ανίκανος, άφωνος, να μεταδώσει την ίδια την ουσία της Ιδέας αυτής της Ομορφιάς, όμως θα πασχίσει να χαράξει τα όρια της και τις ιδιότητες της και να παρακολουθήσει την αντανάκλαση της στον κόσμο των φαινομένων και να δημιουργήσει αυτή η αντανάκλαση τέτοια αντίδραση στον άνθρωπο που να τη θυμάται.

Το πρώτο βασικό χαρακτηριστικό της ιδέας της Ομορφιάς, όπως όλων των ιδεών, είναι η αιώνια της ύπαρξη· ύπαρξη άναρχη και ατελεύτητη, ανάλλαγη εντελώς. Ακόμα έχει χαρακτήρα ολότελα απόλυτο και ακέραιο, χωρίς την παραμικρή έστω υπόνοια σχετικότητας. Όμως αυτά δεν είναι αρκετά για να καθορίσουν εξαντλητικά την υπόσταση της· δεν έχουμε ξεφύγει ολοκληρωτικά τον κίνδυνο να φανταστούμε την Ομορφιά σαν ένα όμορφο πρόσωπο π.χ. ή μιαν επιστήμη ή τέλος σαν κάτι που βρίσκεται μέσα σε κάποιο ζωντανό οργανισμό ή στη γη ή στον ουρανό.

Αυτό θα ήταν λάθος δικό μας, γιατί η Ομορφιά είναι η ίδια στον εαυτό της, όντας παντοτινά μέσα στην ουσία της με μιαν ενότητα μορφής τέτοια, ώστε, ενώ τα όμορφα, που είναι όμορφα γιατί μετέχουν και μεταλαβαίνουν κι αφομοιώνουν από την ομορφιά, γίνονται και χάνονται, η Ομορφιά η ίδια ούτε λιγοστεύει ούτε περισσεύει ούτε παθαίνει τίποτα.

Αυτής της ιδέας της Ομορφιάς η παρουσία στα πλάσματα του δικού μας ορατού κόσμου γίνεται καταληπτή με την όραση και γεννάει τον έρωτα, με την ανάμνηση της θεϊκιάς εκείνης θέας που θεάστηκε η ψυχή στον υπερουράνιο τόπο.

Η ανάμνηση τούτη γιομίζει χαρά τον εραστή μπροστά στην ομορφιά του αγαπημένου σώματος, ενώ αντίστροφα η απουσία του τον τρελαίνει γεμίζοντας τον οδύνη. Θυμηθείτε τον μύθο του Πυγμαλίωνα ο οποίος ερωτεύτηκε το πανέμορφο άγαλμα της γυναίκας που ονειρεύτηκε και θα τρελαινόταν αν η θεά Αφροδίτη δεν της έδινε ζωή σαν Γαλάτεια και μόνο τότε ο Πυγμαλίων ησύχασε αφού την κατέκτησε. Δηλαδή, είτε έτσι είτε αλλιώς, «αδημονεί τε τη ατοπία τοϋ πάθους καί απορούσα λυττά, καί εμμανής ούσα οϋτε νυκτός δύναται καθεύδειν οϋτε καθ’ ήμέραν ού αν θεϊ μένειν, θεϊ δέ ποθούσα οπού αν οϊηται όψεσθαι τόν έχοντα τό κάλλος».

Πυγμαλίων και Γαλάτεια Πίνακας του Jean Léon Gérome και γλυπτό του Falconet (1763)…

Η τετραλογία τούτη της ακμής του Πλάτωνα μας δίνει την αποκορύφωση της προσπάθειας που αρχίζει στον Ιππία Μ., φτάνοντας στην ολοκλήρωση του στοχασμού του για το πρόβλημα της Ομορφιάς. Οι σκιαγραφίες της νεανικής εκείνης προσπάθειας βρίσκουν τώρα το πλήρωμα τους γεμίζοντας χρώμα και ζωή, μια ζωή τόσο πιο πλούσια, όσο έχει πλουτήνει η Πλατωνική διαλεχτική στα χρόνια που πέρασαν. Η Ομορφιά πάει πια σίγουρα δίπλα στο Αγαθό, έτσι που δυσκολεύεσαι πολύ συχνά να ξεχωρίσεις το ένα από το άλλο· η αναγκαία τους ετερότητα χάνεται, θαρρείς, για μια στιγμή, και μας παρουσιάζεται στο Συμπόσιο, σαν έσχατη συνέπεια της ερωτικής μυσταγωγίας του φιλοσόφου, η θέα της άφατης ιδέας της Ομορφιάς.

Πρώτη αρχή και τελευταία συνέπεια μιας κλιμακωτής διάρθρωσης των ανθρωπίνων αξιών και των φυσικών φαινομένων υψώνεται μπροστά μας, αφετηρία μαζί και σκοπός. Εκείνο που ιδιαίτερα πρέπει να σημειώσουμε είναι η ύπαρξη μιας αντικειμενικής αξίας, κριτηρίου για την πολλότητα της Ομορφιάς στα φαινόμενα. Τούτο αναγκάζει την αναγωγή στην αυτή πηγή για την αξιολόγηση του καθενός όμορφου.

Φύση και Τέχνη υποτάσσονται στην υπέρτατη τούτη Ιδέα, (της Ομορφιάς) για να δεχτούν την κρίση, ανάλογα με τη μετοχή τους σ’ αυτήν ή αντίστροφα, με την παρουσία εκείνης στα δημιουργήματά τους. Εκείνη κρίνει, δεν κρίνεται- τοποθετεί, δεν τοποθετείται· μεταβάλλει, δεν μεταβάλλεται.

Η κατάβαση από το ύψος της Ιδέας στον απτό κόσμο των αισθήσεων, όσο και αν φαίνεται ακατόρθωτη και καταστροφική, ακολουθεί μια συνεπή κλιμάκωση, που προσεχτικά μας κατευθύνει στο επίπεδο των συγκεκριμένων αντικειμένων, που έχει να αντιμετρήσει ο ανθρώπινος στοχασμός. Η Ιδεολογία μας έδωσε το πα στώμεν και την πυξίδα για να προσανατολιστούμε σταθερά και βεβαιωμένα μέσα στο χάος της άτακτης υλικής μας ύπαρξης. Όμως η πορεία μας -και τούτο το ξέρει και δεν το αρνιέται ο Πλάτων- θα διασχίσει ακριβώς αυτό το υλικό, άσταθο, ρευστό και απειλητικό περιβάλλον ή περιβαλλόμενο, που πρέπει να το καταχτήσει, κατανοώντας το και κατατάσσοντάς το.

Αν η Ομορφιά, αιώνια κι ανάλλαγη και υπερκόσμια, στεκόταν εκεί στα ύψη, μη κοινωνώντας με μας με κανένα τρόπο, θα μας ήταν άχρηστη και συνεπώς ασήμαντη. Όμως στη διαμέσου του αισθητού κόσμου πορεία θα αντιληφθούμε την παρουσία της σε όσα μεταλαβαίνουν απ’ αυτήν.

Τούτων την αξιολογική ταξινόμηση απαιτεί ο φιλοσοφικός νους. Δεν είναι αδύνατο, πιστεύει ο Πλάτων, στον κόσμο των αισθήσεων να βρούμε αντικείμενα που μετέχουν τόσο πλούσια στην Ομορφιά, ώστε να είναι πολύ κοντά στην απόλυτη ουσία της, όπως την αντικρίσαμε πρωτύτερα. Η κάθε μας αίσθηση μπορεί να μας προσφέρει μια τέτοια ευτυχισμένη αποκάλυψη. Συχνά μιλούμε για όμορφα χρώματα και σχήματα και μυρωδιές και ήχους, όμως πρέπει να προσέξουμε μην πέσουμε στην κοινή αντίληψη των πολλών για την ομορφιά όλων αυτών. Είμαστε αναγκασμένοι να ξεχωρίσουμε την ομορφιά των ζώων, ακόμα και της ζωγραφικής, που είναι κάτι το περίπλοκο και μεταβλητό και να προχωρήσουμε σε αντικείμενα που κρατούν αναλλοίωτη αυτή την ιδιότητα, σαν μέσα στην ίδια τους την ουσία, χαρίζοντας ακέραια και σίγουρη ηδονή.

Κυριώς τα γεωμετρικά σχήματα, η ευθεία και η καμπύλη βασικά, και τα παράγωγα τους επίπεδα και στερεά, που γίνονται ή με τον τροχό ή με το τρίγωνο και το διαβήτη. Οι απλές και ενιαίες αυτές επιφάνειες και οι σχηματισμένοι όγκοι με την ενότητα της μορφής τους και την απόλυτη ταυτότητα προς τον εαυτό τους, στοιχεία αμετάβλητα στο χρόνο, ασυναγώνιστα κρατούν τα πρωτεία της Ομορφιάς μέσα στον κόσμο των αισθήσεων. Γιατί με την καθαρότητα τους και την ανεπηρέαστη συνοχή τους εμφανίζονται τόσο απόλυτα και ανέγγιχτα, που εύκολα μπορεί να τα σχετίσει κανείς με την Ιδέα που του φέρνουν στη θύμηση περίπλοκο και μεταβλητό, και να προχωρήσουμε σε αντικείμενα που κρατούν αναλλοίωτη αυτή την ιδιότητα, σαν μέσα στην ίδια τους την ουσία, προκαλώντας σίγουρη απερίγραπτη ηδονή, συνυφασμένη με το είναι τους, που δεν κινδυνεύει να καταλήξει στον αντίποδα της, την οδύνη. Σ’ όλα αυτά σίγουρα η Ομορφιά δεν είναι απάτη, παρά βρίσκεται μέσα στην κυριαρχία της αλήθειας.

Στην ίδια αξιολογική σειρά πρέπει να τοποθετήσουμε και τα απλά και καθαρά χρώματα, που είναι ακέραια μέσα στην ουσία τους, χωρίς η παραμικρή ανάμιξη άλλου χρώματος να αλλοιώνει την απόλυτη τούτη ομοιογένεια, που χαρίζει σ’ αυτά την ενότητα της μορφής (μονοειδές).

Και στα σχήματα και στα χρώματα η ποσότητα δεν έχει καμιά εντελώς σημασία για την αισθητική τους εκτίμηση. Το μοναδικό κριτήριο είναι ποιοτικό- είναι η καθαρότητα τους, η παραμονή δηλ. στο είναι τους, η ολοκληρωτική ταυτότητα με την ουσία τους, ή ακόμα η όσο το δυνατό πιο ελάχιστη απόκλιση από την καθαυτότητα της Ιδέας. Τη ζωηρή αγάπη του Πλάτωνα για τα χρώματα θα τη βρούμε ν’ αποκαλύπτεται αλλού. Όμως μπορούμε να σημειώσουμε και εδώ πως η εκτίμηση των σχημάτων και χρωμάτων, ή τουλάχιστο η αδιάκοπη παρουσία του σχήματος και χρώματος σαν πρόβλημα στον Πλατωνικό στοχασμό είναι κάτι που μας το βεβαιώνει πρώτα-πρώτα η συχνή επανάληψη τους. Μα περισσότερο κι από τη θετική επανάληψη, νομίζουμε πως ενισχύει αυτή τη γνώμη μας η άρνηση τους στην περιγραφή του υπερουράνιου τόπου στο Φαίδρο.

Προσδιορίζοντας εκεί αρνητικά την όντος ούσαν ούσίαν, δηλώνει πως δεν έχει μήτε χρώμα μήτε σχήμα μήτε μπορεί κανείς να την εγγίσει. Σ.γ.: τελικά μήπως αναφέρεται διαισθητικά στην αιώνια οντότητα και ουσία της ομορφιάς στην απειρία και την απανταχού παρουσία του τα πάντα πληρούντος Τριαδικού Θεού;

Κι όμως, αυτή η ουσία είναι θεατή στο νου, μας λέει ο Πλάτων, και δε μεταχειρίζεται τη λέξη νοητή, που με περισσότερη συνέπεια θα χρησιμοποιήσουν ακούραστα οι νεοπλατωνικοί συνεχιστές του δρόμου του. Γιατί ο Πλάτων έχει μίαν ανυπόκριτη εκτίμηση για την πολύτιμη αυτή αίσθηση των ματιών, την όραση, ώστε κι όταν την αρνιέται να αποκαλύπτει την ανυπέρβλητη, μα γι’ αυτό γόνιμη, αντινομία του στοχασμού του. Ολόκληρη η παρακάτω έκθεση των Πλατωνικών θέσεων για τις εικαστικές τέχνες θα μπορούσε να παρουσιαστεί στον ψυχρό λογικό μελετητή σαν ανερμήνευτη και ασυγχώρητη αντίφαση· όμως, όποιος ζει την ολοζώντανη και γεμάτη αγωνία προσπάθεια του φιλοσόφου για τη σύλληψη του μεγάλου προβλήματος της Ζωής και για την υποταγή της Ζωής σ’ ένα δεοντολογικό τέλος, θα κατανοήσει και θα εκτιμήσει την αντινομική αυτή τοποθέτηση του, που θέτει από τη μια ένα κριτήριο απρόσβλητο από καθετί που κινείται μέσα στο χώρο σε μια τροχιά χρονική, ενώ σύγχρονα και παράλληλα ζητάει να δικαιώσει τη μέσα σε χώρο και χρόνο ύπαρξη και δημιουργία, θεμελιώνοντας την ακριβώς στο ανάλλαγο και σταθερό τούτο κριτήριο της Ιδέας.

Ας μη παρασυρθούμε και βιαστούμε να εκφέρουμε την αστάθμητη κρίση, πως με την προσπάθεια ολόκληρης ζωής ο μαθητής του Σωκράτη πάσχισε να θέσει τον κόσμο των αισθήσεων βάθρο και στήριγμα για να υψώσει τον Όλυμπο των Ιδεών, αλλά ας κατανοήσουμε πως το διαμετρικά αντίθετο ζήτησε να επιτύχει: να υψώσει τον υλικό συγκεκριμένο κόσμο σ’ ένα τέτοιο υπόβαθρο, που να μη τον αγγίζει κανένας φόβος φθοράς και κατάρρευσης, θνητότητας ή θανάτου..

Η αλληγορία του σπηλαίου του Πλάτωνα στην Πολιτεία, εξηγεί θαυμάσια τα πιο πάνω, αλλά γι’ αυτό θα αναφερθούμε στο 4ο κεφάλαιο της μελέτης μας.

[1] Ο Πρωταγόρας εισήγαγε και την έννοια του «ανθρωποκεντρισμού», με τη χαρακτηριστική ρήση «πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος. Η έκφραση αυτή σημαίνει ότι ο άνθρωπος αποτελεί μέτρο της αλήθειας και της γνώσης και γι’ αυτό κάθε υποκειμενική άποψη για κάποιο θέμα έχει την άξια της. π.χ. Στην Αθήνα είναι μία ανοιξιάτικη μέρα. Ένας τουρίστας από την Σουηδία λέει πως κάνει ζέστη. Ένας τουρίστας από την Αίγυπτο λέει ότι κάνει κρύο. Και οι δύο λένε αλήθεια. Άρα η αλήθεια εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο εξετάζουμε την πραγματικότητα και επομένως είναι σχετική.

[2] Γεν. κεφ..2, στ. 15.

[3]Περισσότερα για την θέαση θα αναφέρουμε στην ερμηνεία της αλληγορίας του Σπηλαίου.

[4]«Εμπειρική Δογματική τής Ορθοδόξου Καθολικής Εκκλησίας κατά τις προφορικές παραδόσεις τού π. Ι. Ρωμανίδη” Τόμος Β΄.  Τού σεβ. Μητρ. Ναυπάκτου και αγ. Βλασίου Ιεροθέου.