Κοιτάζω έξω από την δομή – γνωστή ως Monks Mound – στις πεδινές περιοχές κάτω, με μικρότερους λόφους να βρίσκονται διάσπαρτοι στην απόσταση.

Αυτοί οι χωμάτινοι τύμβοι, χτισμένοι σε μια συμβολή των ποταμών Ιλινόις, Μισισιπή και Μιζούρι, είναι όλα όσα έχουν απομείνει από έναν από τους μεγαλύτερους προκολομβιανούς οικισμούς βόρεια του Μεξικού, που καταλήφθηκε από περίπου το 800 έως το 1.400 μ.κ.ε. από ίσως έως και 20.000 ανθρώπους.

Αυτή η σπουδαία πόλη, ίσως η μεγαλύτερη στην Βόρεια Αμερική, αναπτύχθηκε, άκμασε, έπεσε σε παρακμή και τελικά εγκαταλείφθηκε.

* Οι πολιτισμοί πεθαίνουν με πανομοιότυπο τρόπο.

* Εξαντλούν τους φυσικούς πόρους.

* Γεννούν παρασιτικές ελίτ που λεηλατούν και λεηλατούν ιδιαίτερα τους θεσμούς και τα συστήματα που κάνουν δυνατή και ισόρροπη μια πολύπλοκη κοινωνία.

* Εμπλέκονται σε μάταιους και αυτοκαταστροφικούς πολέμους.

* Και τότε αρχίζει η σήψη.

* Τα μεγάλα αστικά κέντρα πεθαίνουν πρώτα, πέφτοντας σε μη αναστρέψιμη παρακμή.

* Η κεντρική εξουσία διαλύεται.

* Η καλλιτεχνική έκφραση και η διανοητική έρευνα αντικαθίστανται από μια νέα σκοτεινή εποχή, τον θρίαμβο του κακόγουστου θεάματος και τον εορτασμό της αυθάδειας που αρέσει στο πλήθος.

«Η κατάρρευση συμβαίνει και μπορεί να συμβεί μόνο σε ένα κενό εξουσίας (σ.γ.:λόγω έλλειψης ικανών και αδιάφθορων ηγετών). Η κατάρρευση είναι δυνατή μόνο όταν δεν υπάρχει ανταγωνιστής αρκετά ισχυρός για να καλύψει το πολιτικό κενό της αποσύνθεσης». γράφει ο ανθρωπολόγος Joseph Tainter στο The Collapse of Complex Societies.

Αρκετούς αιώνες πριν, οι ηγεμόνες αυτού του τεράστιου συγκροτήματος πόλεων, το οποίο κάλυπτε περίπου 4.000 στρέμματα, συμπεριλαμβανομένης μιας κεντρικής πλατείας 40 στρεμμάτων, στέκονταν εκεί που βρίσκομαι και εγώ τώρα. Αναμφίβολα έβλεπαν κάτω στους γεμάτους οικισμούς μια ακατάσχετη δύναμη, με τουλάχιστον 120 τύμβους ναών που χρησιμοποιούνται ως κατοικίες, ιεροί χώροι τελετών, τάφοι, κέντρα συνεδριάσεων και γήπεδα μπάλας.

Οι πολεμιστές της Καχόκια κυριαρχούσαν σε μια τεράστια περιοχή από την οποία απαιτούσαν φόρους για να πλουτίζουν την άρχουσα τάξη αυτής της εξαιρετικά διαστρωματωμένης κοινωνίας. Μελετώντας τους ουρανούς, αυτοί οι κατασκευαστές τύμβων κατασκεύασαν πολλά κυκλικά αστρονομικά παρατηρητήρια — ξύλινες εκδοχές του Stonehenge.

Οι κληρονομικοί άρχοντες της πόλης λατρεύονταν στην ζωή και στον θάνατο. Σε απόσταση μισού μιλίου από το Monks Mound βρίσκεται στο ύψος επτά ποδιών το Mound 72, στο οποίο οι αρχαιολόγοι βρήκαν τα λείψανα ενός άνδρα σε μια πλατφόρμα καλυμμένη με 20.000 χάντρες από κοχύλι από τον Κόλπο του Μεξικού. Οι χάντρες ήταν διατεταγμένες σε σχήμα γερακιού, με το κεφάλι του γερακιού κάτω και δίπλα από το κεφάλι του άνδρα.

Τα φτερά και η ουρά του ήταν τοποθετημένα κάτω από τα χέρια και τα πόδια του άνδρα. Κάτω από αυτό το στρώμα κοχυλιών ήταν το σώμα ενός άλλου άνδρα, θαμμένο με το πρόσωπο προς τα κάτω. Γύρω από αυτούς τους δύο άντρες βρίσκονταν άλλα έξι ανθρώπινα λείψανα, πιθανώς ακόλουθοι, που μπορεί να θανατώθηκαν για να συνοδεύσουν τον ενταφιασμένο άνδρα στην μετά θάνατον ζωή! Εκεί κοντά θάφτηκαν τα λείψανα 53 κοριτσιών και γυναικών ηλικίας από 15 έως 30 ετών, τοποθετημένα σε σειρές σε δύο στρώματα που χωρίζονταν με ψάθες. Φαινόταν ότι στραγγαλίστηκαν μέχρι θανάτου.

Ο ποιητής Paul Valéry σημείωσε, «ένας πολιτισμός έχει την ίδια ευθραυστότητα με μια ζωή».

Στην απέναντι όχθη του ποταμού Μισισιπή από το Monks Mound, διακρίνεται ο ορίζοντας της πόλης του Σεντ Λούις.

Είναι δύσκολο να μην δούμε την δική μας κατάρρευση σε αυτή της Cahokia.

Το 1950, το Σεντ Λούις ήταν η όγδοη μεγαλύτερη πόλη στις Ηνωμένες Πολιτείες, με πληθυσμό 856.796 κατοίκους.

Σήμερα, ο αριθμός αυτός έχει πέσει κάτω από τις 300.000, μια πτώση περίπου 65%. Από τους μεγάλους εργοδότες — Anheuser-Busch, McDonnell-Douglas, TWA, Southwestern Bell και Ralston Purina — έχει μειωθεί δραματικά η παρουσία τους ή έχουν αποχωρήσει εντελώς.

Το Σεντ Λούις κατατάσσεται σταθερά ως μία από τις πιο επικίνδυνες πόλεις της χώρας. Ένας στους πέντε ανθρώπους ζει σε συνθήκες φτώχειας. Το Μητροπολιτικό Αστυνομικό Τμήμα του Σεντ Λούις έχει το υψηλότερο ποσοστό αστυνομικών δολοφονιών ανά κάτοικο, από τα 100 μεγαλύτερα αστυνομικά τμήματα της χώρας, σύμφωνα με έκθεση του 2021.

Οι κρατούμενοι στις άθλιες φυλακές της πόλης, όπου 47 άνθρωποι έχασαν την ζωή τους κατά την διάρκεια της κράτησής τους μεταξύ 2009 και 2019, παραπονιούνται ότι το νερό στα κελιά τους κλείνει για ώρες και ότι οι φύλακες ψεκάζουν συστηματικά με πιπέρι τους κρατούμενους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που βρίσκονται σε επιτήρηση για αυτοκτονία.

Οι καταρρέουσες υποδομές της πόλης, τα εκατοντάδες ερειπωμένα και εγκαταλελειμμένα κτίρια, τα άδεια εργοστάσια, οι κενές αποθήκες και οι φτωχές γειτονιές αναπαράγουν τα ερείπια άλλων προγενέστερων μεταβιομηχανικών Αμερικανικών πόλεων. Κλασικά σημάδια ενός πολιτισμού σε τελική παρακμή.

«Όπως και στο παρελθόν, οι χώρες που έχουν περιβαλλοντική επιβάρυνση, υπερπληθυσμό ή και τα δύο, κινδυνεύουν να πιαστούν πολιτικά και οι κυβερνήσεις τους να καταρρεύσουν. Όταν οι άνθρωποι είναι απελπισμένοι, υποσιτισμένοι και χωρίς ελπίδα, κατηγορούν τις κυβερνήσεις τους, τις οποίες θεωρούν υπεύθυνες ή ανίκανες να λύσουν τα προβλήματά τους. Προσπαθούν να μεταναστεύσουν με οποιοδήποτε κόστος. Μαλώνουν και σκοτώνονται μεταξύ τους για την γη. Ξεκινούν εμφύλιους πολέμους. Θεωρούν ότι δεν έχουν τίποτα να χάσουν, οπότε γίνονται τρομοκράτες ή υποστηρίζουν ή ανέχονται την τρομοκρατία», αναφέρει ο Jared Diamond στο Collapse: How Societies 

Οι προβιομηχανικοί πολιτισμοί εξαρτώνταν από τα όρια της ηλιακής ενέργειας και περιορίζονταν από δρόμους και πλωτές οδούς, εμπόδια που εξαλείφθηκαν όταν τα ορυκτά καύσιμα έγιναν πηγή ενέργειας. Καθώς οι βιομηχανικές αυτοκρατορίες έγιναν παγκόσμιες, η αύξηση του μεγέθους τους σήμαινε αύξηση της πολυπλοκότητας. Κατά ειρωνικό τρόπο, αυτή η πολυπλοκότητα μας κάνει πιο ευάλωτους στην καταστροφική κατάρρευση.

Αυξάνονται οι θερμοκρασίες (το Ιράκ αντέχει ζέστη 120 βαθμών που έχει τηγανίσει το ηλεκτρικό δίκτυο της χώρας), η εξάντληση των φυσικών πόρων, οι πλημμύρες, οι ξηρασίες, (η χειρότερη ξηρασία των τελευταίων 500 ετών καταστρέφει την Δυτική, Κεντρική και Νότια Ευρώπη και αναμένεται μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών κατά 8 ή 9%), οι διακοπές ρεύματος, οι πόλεμοι, οι πανδημίες, η αύξηση των ζωονοσογόνων ασθενειών και οι αλλοιώσεις στην τροφική αλυσίδα συνδυάζονται για να κλονίσουν τα θεμέλια της βιομηχανικής κοινωνίας.

Η Αρκτική θερμαίνεται τέσσερις φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, με αποτέλεσμα την επιταχυνόμενη τήξη του στρώματος πάγου της Γροιλανδίας και τα παράξενα καιρικά φαινόμενα. Η Θάλασσα του Μπάρεντς βόρεια της Νορβηγίας και της Ρωσίας θερμαίνεται έως και επτά φορές πιο γρήγορα.

Οι κλιματικοί ερευνητές δεν περίμεναν αυτά τα ακραία καιρικά φαινόμενα μέχρι το 2050.

«Κάθε φορά που η ιστορία επαναλαμβάνεται, η τιμή ανεβαίνει», προειδοποιεί ο ανθρωπολόγος Ronald Wright (και ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της κοινωνίας), αποκαλώντας την βιομηχανική κοινωνία «μηχανή αυτοκτονίας». Στο A Short History of Progress (Σύντομη ιστορία της προόδου), γράφει: “Ο πολιτισμός είναι ένα πείραμα, ένας πολύ πρόσφατος τρόπος ζωής στην ανθρώπινη σταδιοδρομία και έχει την συνήθεια να μπαίνει σε αυτό που αποκαλώ “παγίδες προόδου”.

Ένα μικρό χωριό σε καλή γη δίπλα σε ένα ποτάμι είναι μια καλή ιδέα. αλλά όταν το χωριό γίνεται πόλη και πλακοστρώνει την καλή γη, γίνεται κακή ιδέα. Ενώ η πρόληψη μπορεί να ήταν εύκολη, η θεραπεία μπορεί να είναι αδύνατη: μια πόλη δεν μετακινείται εύκολα. Αυτή η ανθρώπινη ανικανότητα να προβλέψει – ή να προσέξει – μακροπρόθεσμες συνέπειες μπορεί να είναι εγγενής στο είδος μας, που διαμορφώθηκε από τα εκατομμύρια χρόνια που ζούσαμε από το χέρι στο στόμα κυνηγώντας και μαζεύοντας.

Μπορεί επίσης να είναι κάτι περισσότερο από ένα μείγμα αδράνειας, απληστίας και ανοησίας που ενθαρρύνονται από το σχήμα της κοινωνικής πυραμίδας. Η συγκέντρωση εξουσίας στην κορυφή των κοινωνιών μεγάλης κλίμακας δίνει στην ελίτ ένα έννομο συμφέρον για την υφιστάμενη κατάσταση. συνεχίζουν να ευημερούν σε σκοτεινούς καιρούς πολύ αφότου το περιβάλλον και ο γενικός πληθυσμός αρχίσουν να υποφέρουν.»

Ο Ράιτ προβληματίζεται επίσης για το τι θα μείνει πίσω:

Οι αρχαιολόγοι που θα μας ξεθάψουν θα πρέπει να φορούν στολές επικίνδυνων ουσιών. Η ανθρωπότητα θα αφήσει ένα στρώμα απολιθωμάτων που θα αποτελείται από οτιδήποτε παράγουμε, σωρούς από κόκαλα κοτόπουλου, υγρά μαντηλάκια, ελαστικά, στρώματα και άλλα οικιακά απορρίμματα μέχρι μέταλλα, σκυρόδεμα, πλαστικά, βιομηχανικά χημικά και πυρηνικά κατάλοιπα από εργοστάσια παραγωγής ενέργειας και όπλα.

Εξαπατάμε τα παιδιά μας, παραδίδοντάς τους κακογουστιές πολυτελείας και εθιστικά γκάτζετ, ενώ τους αφαιρούμε ό,τι έχει απομείνει από τον πλούτο, το θαύμα και την δυνατότητα της παρθένας Γης.

Οι υπολογισμοί του αποτυπώματος της ανθρωπότητας υποδηλώνουν ότι βρισκόμαστε σε «οικολογικό έλλειμμα», λαμβάνοντας περισσότερα από όσα μπορούν να αντέξουν τα βιολογικά συστήματα της Γης, για τουλάχιστον 30 χρόνια. Το υπέδαφος χάνεται πολύ πιο γρήγορα από ό,τι η φύση μπορεί να το αναπληρώσει. Το 30% της καλλιεργήσιμης γης έχει εξαντληθεί από τα μέσα του 20ου αιώνα.

Χρηματοδοτήσαμε αυτό το τερατώδες χρέος αποικίζοντας τόσο το παρελθόν όσο και το μέλλον, αντλώντας ενέργεια, χημικά λιπάσματα και φυτοφάρμακα από τον ορυκτό άνθρακα του πλανήτη και ρίχνοντας τις συνέπειες στις επόμενες γενιές του είδους μας και όλων των άλλων. Μερικά από αυτά τα είδη έχουν ήδη εξαφανιστεί. Θα ακολουθήσουν κι άλλοι.

Καθώς η Καχόκια παρακμάζει, η βία αυξάνεται δραματικά.

Οι γύρω πόλεις κάηκαν ολοσχερώς.

Ομάδες, που αριθμούσαν εκατοντάδες, σφαγιάστηκαν και θάφτηκαν σε ομαδικούς τάφους.

Στο τέλος, «ο εχθρός σκότωσε όλους τους ανθρώπους αδιακρίτως. Η πρόθεση δεν ήταν απλώς το γόητρο, αλλά μια πρώιμη μορφή εθνοκάθαρσης», γράφει ο ανθρωπολόγος Timothy R. Pauketat, στο Ancient Cahokia and the Mississippians.

Σημειώνει ότι, σε ένα νεκροταφείο του 15ου αιώνα στο κέντρο του Ιλινόις, το ένα τρίτο όλων των ενηλίκων είχε σκοτωθεί από χτυπήματα στο κεφάλι, τραύματα από βέλη ή αποκεφαλισμό. Πολλοί έφεραν ενδείξεις κατάγματος στα χέρια τους από μάταιες προσπάθειες να πολεμήσουν τους επιτιθέμενους.

Αυτή η κάθοδος στην ενδοοικογενειακή βία επιδεινώνεται από μια αποδυναμωμένη και απαξιωμένη κεντρική εξουσία.

Στα μεταγενέστερα στάδια της Καχόκια, η άρχουσα τάξη περιβλήθηκε με οχυρωμένους ξύλινους φράχτες, συμπεριλαμβανομένου ενός τείχους μήκους δύο μιλίων που περιέκλειε το Monks Mound.

Παρόμοιες οχυρώσεις ήταν διάσπαρτες στην απέραντη περιοχή που έλεγχε η Καχόκια, διαχωρίζοντας περιφραγμένες κοινότητες όπου οι πλούσιοι και ισχυροί, προστατευμένοι από ένοπλους φρουρούς, αναζητούσαν ασφάλεια από την αυξανόμενη ανομία και αποθησαύρισαν λιγοστά αποθέματα τροφίμων και πόρων.

Ο συνωστισμός μέσα σε αυτά τα οχυρά προκάλεσε την εξάπλωση της φυματίωσης και της βλαστομυκητίασις, που προκαλείται από έναν μύκητα που μεταδίδεται από το έδαφος, μαζί με την σιδηροπενική αναιμία. Τα ποσοστά βρεφικής θνησιμότητας αυξήθηκαν και η διάρκεια ζωής μειώθηκε, αποτέλεσμα της κοινωνικής αποσύνθεσης, της κακής διατροφής και των ασθενειών.

Μέχρι το 1400 η Cahokia είχε εγκαταλειφθεί. Το 1541, όταν ο στρατός του Ερνάντο ντε Σότο κατέβηκε στο σημερινό Μιζούρι, αναζητώντας χρυσό, απέμειναν μόνο οι μεγάλοι τύμβοι, απομεινάρια ενός ξεχασμένου παρελθόντος.

Αυτή την φορά η κατάρρευση θα είναι παγκόσμια.

Δεν θα είναι δυνατή, όπως στις αρχαίες κοινωνίες, η μετανάστευση σε νέα οικοσυστήματα πλούσια σε φυσικούς πόρους. Η σταθερή αύξηση της ζέστης θα καταστρέψει τις αποδόσεις των καλλιεργειών και θα καταστήσει μεγάλο μέρος του πλανήτη ακατοίκητο. Οι κλιματικοί μελετητές προειδοποιούν ότι όταν οι θερμοκρασίες αυξηθούν κατά 4 βαθμούς, η γη, στην καλύτερη περίπτωση, θα είναι σε θέση να συντηρήσει ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους.

Όσο πιο ανυπέρβλητη γίνεται η κρίση, τόσο περισσότερο εμείς, όπως οι προϊστορικοί μας πρόγονοι, θα υποχωρούμε σε αυτοκαταστροφικές αντιδράσεις, βία, παράλογη σκέψη και άρνηση.

Ο ιστορικός Arnold Toynbee, ο οποίος ξεχώρισε τον ανεξέλεγκτο μιλιταρισμό ως το θανατηφόρο πλήγμα στις προηγούμενες αυτοκρατορίες, υποστήριξε ότι οι πολιτισμοί δεν δολοφονούνται, αλλά αυτοκτονούν.

Αποτυγχάνουν να προσαρμοστούν σε μια κρίση, εξασφαλίζοντας την ίδια τους την εξαφάνιση.

Η κατάρρευση του πολιτισμού μας θα είναι μοναδική σε μέγεθος, που θα μεγεθύνεται από την καταστροφική δύναμη της βιομηχανικής κοινωνίας μας που βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα.

Αλλά θα αναπαράγει τα γνωστά μοτίβα της κατάρρευσης που ανέτρεψαν πολιτισμούς του παρελθόντος. Η διαφορά θα είναι στην κλίμακα, και αυτή την φορά δεν θα υπάρχει έξοδος.

***
[1]@Chris Hedges: Δημοσιογράφος βραβευμένος με Πούλιτζερ, υπήρξε ξένος ανταποκριτής για δεκαπέντε χρόνια για τους New York Times, όπου υπηρέτησε ως επικεφαλής του γραφείου Μέσης Ανατολής και επικεφαλής του Γραφείου Βαλκανίων για την εφημερίδα. Στο παρελθόν εργάστηκε στο εξωτερικό για το Dallas Morning News, το Christian Science Monitor και το NPR. Είναι ο παρουσιαστής της εκπομπής The Chris Hedges Report.